D.05.03.05a NAWIERZCHNIA Z BETONU ASFALTOWEGO. WARSTWA ŚCIERALNA WG PN EN.
CPV- 45230000-8                    
1. WSTĘP 
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) wykonania i odbioru robót  są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonaniem i transportem warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego AC 8S dla KR3 gr. 5 cm  - przy budowie ulic 3KD, 9KD, 27KD, 14KDW, 24KDW, 25KDW, 26KDW, 29KDW z uzbrojeniem technicznym w rejonie ul. Staniszewskiego w Suwałkach.
1.2. Zakres stosowania ST 
Specyfikacja Techniczna (ST) stanowi  dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych  w punkcie 1.1. 
1.3. Zakres robót objętych ST 
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem, transportem i odbiorem warstwy ścieralnej ścieżki rowerowej i jezdni ulicy 3KD z betonu asfaltowego wg PN-EN 13108-1  AC8S  dla KR3 gr. 5 cm z transportem do miejsca wbudowania  -  przy budowie ulic 3KD, 9KD, 27KD, 14KDW, 24KDW, 25KDW, 26KDW, 29KDW z uzbrojeniem technicznym w rejonie ul. Staniszewskiego w Suwałkach.
W przypadku produkcji mieszanki mineralno-asfaltowej przez Wykonawcę dla potrzeb budowy, Wykonawca zobowiązany jest prowadzić Zakładową kontrolę produkcji (ZKP) zgodnie z WT-2 [65] punkt 8.4.1.5.
	Warstwę ścieralną z betonu asfaltowego można wykonywać dla dróg kategorii ruchu od KR1 do KR6 (określenie kategorii ruchu podano w punkcie 1.4.7). Stosowane mieszanki  betonu asfaltowego o wymiarze D podano w tablicy 1.
Tablica 1. Stosowane mieszanki 
Kategoria
ruchu	Mieszanki  o wymiarze D1),  mm	
KR 1-2
KR 3-4
KR 5-6	AC5S, AC8S, AC11S
AC8S, AC11S
AC8S, AC11S 2)	
1) Podział ze względu na wymiar największego kruszywa w mieszance.
2) Dopuszczony do stosowania w terenach górskich.
1.4. Informacja o terenie budowy
Teren budowy stanowią geodezyjnie wydzielone pasy drogowe ulic: 3KD, 9KD, 27KD, 14KDW, 24KDW, 25KDW, 26KDW, 29KDW  w rejonie ul. Staniszewskiego w Suwałkach. W pasach drogowych ulic brak jest uzbrojenia podziemnego. W ul. Staniszewskiego na skrzyżowaniu z ul. 3KD zlokalizowany jest kabel telefoniczny-światłowód. Na terenie osiedla z ulicami krzyżują się linie energetyczne SN.
1.5. Organizacja robót, warunki BHP, ochrona środowiska
Przed przystąpieniem do robót  inwestor zawiadomi wszystkich właścicieli przyległych  posesji o utrudnieniach w ruchu oraz oznakuje odcinek drogi w rejonie prowadzonych robót. Roboty prowadzić w liniach określających zakres opracowania. Na projekcie zagospodarowania wchodzącym w skład dokumentacji naniesiono zaprojektowane uzbrojenie podziemne. Przy zbliżeniu się do projektowanych i wcześniej wykonanych kabli energetycznych, telefonicznych  i zasuw wodociągowych   roboty  ziemne prowadzić ręcznie w uzgodnieniu z gestorami sieci.  Całość robót prowadzić pod nadzorem osoby uprawnionej. Wytyczenie osi ulicy powierzyć uprawnionemu geodecie.
Prowadzenie i zabezpieczenie robót oznakować zgodnie z projektem na czas prowadzenia robót w uzgodnieniu z inwestorem. Wykonawca robót – Kierownik budowy przed przystąpieniem do robót jest zobowiązany sporządzić plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. (Dz.U.Nr 120, poz.1126).
Przy sporządzaniu planu „bioz” należy skorzystać z zasad BHP podanych dla  poszczególnych robót w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r.  w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych  (Dz. U. Nr 47, poz.401) oraz uwzględnić „informację dotyczącą bezpieczeństwa i   ochrony zdrowia”. Obowiązkiem wykonawcy jest zapewnienie przejścia dla pieszych i dojazdu do posesji. Technologia robót i ich rodzaj oraz materiały zastosowane w projekcie nie wpłyną negatywnie na środowisko.
1.6. Określenia podstawowe 
1.6.1. Nawierzchnia – konstrukcja składająca się z jednej lub kilku warstw służących do przejmowania i rozkładania obciążeń od ruchu pojazdów na podłoże. 
1.6.2. Warstwa ścieralna – górna warstwa nawierzchni będąca w bezpośrednim kontakcie z kołami pojazdów. 
1.6.3. Mieszanka mineralnoasfaltowa – mieszanka kruszyw i lepiszcza asfaltowego. 
1.6.4. Wymiar mieszanki mineralnoasfaltowej – określenie mieszanki mineralnoasfaltowej, wyróżniające tę mieszankę ze zbioru mieszanek tego samego typu ze względu na największy wymiar kruszywa, np. wymiar 8 lub 11. 
1.6.5. Beton asfaltowy – mieszanka mineralnoasfaltowa, w której kruszywo o uziarnieniu ciągłym lub nieciągłym tworzy strukturę wzajemnie klinującą się. 
1.6.6. Uziarnienie – skład ziarnowy kruszywa, wyrażony w procentach masy ziaren przechodzących przez określony zestaw sit. 
1.6.7. Kategoria ruchu – obciążenie drogi ruchem samochodowym, wyrażone w osiach obliczeniowych (100 kN) wg „Katalogu typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych” GDDPIBDiM. 
1.6.8. Wymiar kruszywa – wielkość ziaren kruszywa, określona przez dolny (d) i górny (D) wymiar sita. 
1.6.9. Kruszywo grube – kruszywo z ziaren o wymiarze: D ≤ 45 mm oraz d > 2 mm. 
1.6.10. Kruszywo drobne – kruszywo z ziaren o wymiarze: D ≤ 2 mm, którego większa część pozostaje na sicie 0,063 mm. 
1.6.11. Pył – kruszywo z ziaren przechodzących przez sito 0,063 mm. 
1.6.12. Wypełniacz – kruszywo, którego większa część przechodzi przez sito 0,063 mm. (Wypełniacz mieszany – kruszywo, które składa się z wypełniacza pochodzenia mineralnego i wodorotlenku wapnia. Wypełniacz dodany – wypełniacz pochodzenia mineralnego, wyprodukowany oddzielnie). 
1.6.13. Kationowa emulsja asfaltowa – emulsja, w której emulgator nadaje dodatnie ładunki cząstkom zdyspergowanego asfaltu. 
1.6.14. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami podanymi w ST.D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 1.4. 

1.6.15. Symbole i skróty dodatkowe
ACS	–	beton asfaltowy do warstwy ścieralnej	
PMB	–	polimeroasfalt,	
D	–	górny wymiar sita (przy określaniu wielkości ziaren kruszywa),	
d	–	dolny wymiar sita (przy określaniu wielkości ziaren kruszywa),	
C	–	kationowa emulsja asfaltowa,	
NPD	–	właściwość użytkowa nie określana (ang. No Performance Determined; producent może jej nie określać),	
TBR	–	do zadeklarowania (ang. To Be Reported; producent może dostarczyć odpowiednie informacje, jednak nie jest do tego zobowiązany),	
IRI	–	(International Roughness Index) międzynarodowy wskaźnik równości,	
MOP	–	miejsce obsługi podróżnych. 	
1.7. Ogólne wymagania dotyczące robót 
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 1.5. 

2. MATERIAŁY
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów
	Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w OST D-M-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 2.
2.2. Lepiszcza asfaltowe
	Należy stosować asfalty drogowe wg PN-EN 12591 [27] lub polimeroasfalty wg PN-EN 14023 [59]. Rodzaje stosowanych lepiszcz asfaltowych podano w tablicy 2. Oprócz lepiszcz wymienionych w tablicy 2 można stosować inne lepiszcza nienormowe według aprobat technicznych.
Tablica 2. Zalecane  lepiszcza asfaltowego do warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego
Kategoria	Mieszanka	Gatunek lepiszcza   	
ruchu	ACS	asfalt drogowy	polimeroasfalt	
KR1 – KR2	AC5S, AC8S, AC11S	50/70, 70/100
Wielorodzajowy 50/70	
-	
KR3 – KR4	AC8S, AC11S	   50/70
Wielorodzajowy 50/70   	PMB 45/80-55
PMB 45/80-65	
KR5 – KR6	AC8S, AC11S	Wielorodzajowy 35/50	PMB 45/80-55
PMB 45/80-65	

Asfalty drogowe powinny spełniać wymagania podane w tablicy 3. 
Polimeroasfalty  powinny spełniać wymagania podane  w tablicy 4.
Tablica 3. Wymagania wobec asfaltów drogowych wg PN-EN 12591 [27]
Lp.	Właściwości	Metoda
badania	Rodzaj asfaltu	
			50/70	70/100	
1	2	3	4	5	
WŁAŚCIWOŚCI   OBLIGATORYJNE	
1	Penetracja w 25°C	0,1 mm	PN-EN 1426 [21]	50-70	70-100	
2	Temperatura mięknienia	°C	PN-EN 1427 [22]	46-54	43-51	
3	Temperatura zapłonu, 
nie mniej niż	°C	PN-EN 22592 [62]	230	230	
4	Zawartość składników rozpuszczalnych, 
nie mniej niż	
% m/m	
PN-EN 12592 [28]	
99	
99	
1	2	3	4	5	
5	Zmiana masy po starzeniu (ubytek lub przyrost), 
nie więcej niż	
% m/m	
PN-EN 12607-1 [31]	
0,5	
0,8	
6	Pozostała penetracja po starzeniu, nie mniej niż	%	PN-EN 1426 [21]	50	46	
7	Temperatura mięknienia po starzeniu, nie mniej niż	°C	PN-EN 1427 [22]	48	45	
WŁAŚCIWOŚCI   SPECJALNE   KRAJOWE	
8	Zawartość parafiny, 
nie więcej niż	%	PN-EN 12606-1 [30]	2,2	2,2	
9	Wzrost temp. mięknienia po starzeniu, nie więcej niż	°C	PN-EN 1427 [22]	9	9	
10	Temperatura łamliwości Fraassa, nie więcej niż	°C	PN-EN 12593 [29]	-8	-10	

Tablica 4.	Wymagania wobec asfaltów modyfikowanych polimerami (polimeroasfaltów) wg PN-EN 14023 [59]

Wymaganie
podstawowe	
Właściwość	
Metoda
badania	Jed-
nostka	Gatunki asfaltów modyfikowanych
polimerami (PMB)	
				45/80 – 55	45/80 – 65	
				wymaganie	klasa	wymaganie	klasa	
1	2	3	4	5	6	7	8	
Konsystencja w pośrednich temperatu-rach eksploa-tacyjnych	Penetracja 
w 25°C	PN-EN 1426 [21]	0,1 mm	45-80	4	45-80	4	
Konsystencja  w wysokich  temperatu-  rach eksploa-tacyjnych	Temperatura mięknienia	PN-EN 1427 [22]	°C	≥ 55	7	≥ 65	5	
Kohezja	Siła rozciągania (mała prędkość rozciągania)	PN-EN 13589 [55]
PN-EN 13703 [57]	J/cm2	≥ 1 w 5°C	4	≥2 w 5°C	3	
	Siła rozciągania w 5°C (duża prędkość rozciągania)	PN-EN 13587 [53]
PN-EN 13703 [57]	J/cm2	NPDa	0	NPDa	0	
	Wahadło Vialit (meto-da uderzenia)	PN-EN 13588 [54]	J/cm2	NPDa	0	NPDa	0	

1	2	3	4	5	6	7	8	
Stałość konsystencji (Odporność 
na starzenie wg PN-EN 12607-1 lub  -3 [31]	Zmiana masy		%	≥ 0,5	3	≥ 0,5	3	
	Pozostała penetracja	PN-EN 1426 [21]	%	≥ 60	7	≥ 60	7	
	Wzrost temperatury mięknienia	PN-EN 1427 [22]	°C	≤ 8	2	≤ 8	2	
Inne właściwości	Temperatura zapłonu	PN-EN ISO 2592 [63]	°C	≥ 235	3	≥ 235	3	
Wymagania
dodatkowe	Temperatura łamliwości	PN-EN 12593 [29]	°C	≤ -12	6	≤ -15	7	
	Nawrót sprężysty w 25°C	PN-EN 13398
[51]	%	≥ 50	5	≥ 70	3	
	Nawrót sprężysty w 10°C			NPDa	0	NPDa	0	
	Zakres plastyczności	PN-EN 14023 [59] Punkt 5.1.9	°C	TBRb	1	TBRb	1	
Wymagania
dodatkowe	Stabilność magazynowa-nia. Różnica temperatur mięknienia	PN-EN 13399 [52]
PN-EN 1427 [22]	°C	≤ 5	2	≤ 5	2	
	Stabilność magazynowa-nia. Różnica penetracji	PN-EN 13399 [52]
PN-EN 1426 [21]	0,1 mm	NPDa	0	NPDa	0	
	Spadek tem-  peratury mię-knienia po starzeniu wg PN-EN 12607
-1 lub -3 [31]	PN-EN 12607-1 [31]
PN-EN 1427 [22]	°C	TBRb	1	TBRb	1	
	Nawrót sprę-żysty w 25°C po starzeniu wg PN-EN 12607-1 lub   -3 [31]	PN-EN 12607-1 [31]
PN-EN 13398 [51]	%	≥ 50	4	≥ 60	3	
	Nawrót sprę-żysty w 10°C po starzeniu wg PN-EN 12607-1 lub   -3 [31]			NPDa	0	NPDa	0	
a NPD – No Performance Determined (właściwość użytkowa nie określana)
b TBR – To Be Reported (do zadeklarowania)	

	Składowanie asfaltu drogowego powinno się odbywać w zbiornikach, wykluczających zanieczyszczenie asfaltu i wyposażonych w system grzewczy pośredni (bez kontaktu asfaltu z przewodami grzewczymi). Zbiornik roboczy otaczarki powinien być izolowany termicznie, posiadać automatyczny system grzewczy z tolerancją ± 5°C oraz układ cyrkulacji asfaltu.
	Polimeroasfalt powinien być magazynowany w zbiorniku wyposażonym w system grzewczy pośredni z termostatem kontrolującym temperaturę z dokładnością  ± 5°C. Zaleca się wyposażenie zbiornika w mieszadło. Zaleca się bezpośrednie zużycie polimeroasfaltu po dostarczeniu. Należy unikać wielokrotnego rozgrzewania i chłodzenia polimeroasfaltu w okresie jego stosowania oraz unikać niekontrolowanego mieszania polimeroasfaltów różnego rodzaju i klasy oraz z asfaltem zwykłym.
2.3. Kruszywo 
	Do warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego należy stosować kruszywo według PN-EN 13043 [44] i WT-1 Kruszywa 2010 [64], obejmujące kruszywo grube , kruszywo drobne  i wypełniacz. Kruszywa powinny spełniać wymagania podane w WT-1 Kruszywa 2010 – tablica 12, 13, 14, 15.
	Składowanie kruszywa powinno się odbywać w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem i zmieszaniem z kruszywem o innym wymiarze lub pochodzeniu. Podłoże składowiska musi być równe, utwardzone i odwodnione. Składowanie wypełniacza powinno się odbywać w silosach wyposażonych w urządzenia do aeracji.
2.4. Środek adhezyjny
	W celu poprawy powinowactwa fizykochemicznego lepiszcza asfaltowego i kruszywa, gwarantującego odpowiednią przyczepność (adhezję) lepiszcza do kruszywa i odporność mieszanki mineralno-asfaltowej na działanie wody, należy dobrać i zastosować środek adhezyjny, tak aby dla konkretnej pary kruszywo-lepiszcze wartość przyczepności określona według PN-EN 12697-11, metoda C [34] wynosiła co najmniej 80%.
	Środek adhezyjny powinien odpowiadać wymaganiom określonym przez producenta.
	Składowanie środka adhezyjnego jest dozwolone tylko w oryginalnych opakowaniach, w warunkach określonych przez producenta.
2.5. Materiały do uszczelnienia połączeń i krawędzi
	Do uszczelnienia połączeń technologicznych (tj. złączy podłużnych i poprzecznych z tego samego materiału wykonywanego w różnym czasie oraz spoin stanowiących połączenia różnych materiałów lub połączenie warstwy asfaltowej z urządzeniami obcymi w nawierzchni lub ją ograniczającymi, należy stosować:
a)	materiały termoplastyczne, jak taśmy asfaltowe, pasty itp. według norm lub aprobat technicznych,
b)	emulsję asfaltową według PN-EN 13808 [58] lub inne lepiszcza według norm lub aprobat technicznych  
Grubość materiału termoplastycznego do spoiny powinna wynosić:
–	nie mniej niż 10 mm przy grubości warstwy technologicznej do 2,5 cm,
–	nie mniej niż 15 mm przy grubości warstwy technologicznej większej niż 2,5 cm.
Składowanie materiałów termoplastycznych jest dozwolone tylko w oryginalnych opakowaniach producenta, w warunkach określonych w aprobacie technicznej.
Do uszczelnienia krawędzi należy stosować asfalt drogowy wg PN-EN 12591 [27], asfalt modyfikowany polimerami wg PN-EN 14023 [59] „metoda na gorąco”. Dopuszcza się inne rodzaje lepiszcza wg norm lub aprobat technicznych.
2.6. Materiały do złączenia warstw konstrukcji
	Do złączania warstw konstrukcji nawierzchni (warstwa wiążąca z warstwą ścieralną) należy stosować  kationowe emulsje asfaltowe lub kationowe emulsje modyfikowane polimerami według PN-EN 13808 [58] i WT-3 Emulsje asfaltowe 2009 [66]punkt 5.1 tablica 2 i tablica 3.
Kationowe emulsje asfaltowe modyfikowane polimerami (asfalt 70/100 modyfikowany polimerem lub lateksem butadienowo-styrenowym SBR) stosuje się tylko pod cienkie warstwy asfaltowe na gorąco.
	Emulsję asfaltową można składować w opakowaniach transportowych lub w stacjonarnych zbiornikach pionowych z nalewaniem od dna. Nie należy nalewać emulsji do opakowań i zbiorników zanieczyszczonych materiałami mineralnymi. 
3. SPRZĘT
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu
	Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST  D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 3.
3.2. Sprzęt stosowany do wykonania robót
	Przy wykonywaniu robót Wykonawca w zależności od potrzeb, powinien wykazać się możliwością korzystania ze sprzętu dostosowanego do przyjętej metody robót, jak:
–	wytwórnia (otaczarka) o mieszaniu cyklicznym lub ciągłym, z automatycznym komputerowym sterowaniem produkcji, do wytwarzania mieszanek mineralno-asfaltowych, 
–	układarka gąsienicowa, z elektronicznym sterowaniem równości układanej warstwy,
–	skrapiarka,
–	walce stalowe gładkie, 
–	lekka rozsypywarka kruszywa,
–	szczotki mechaniczne i/lub inne urządzenia czyszczące,
–	samochody samowyładowcze z przykryciem brezentowym lub termosami,
–	sprzęt drobny.
4. TRANSPORT
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu
	Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 4.	
4.2. Transport materiałów 
	Asfalt i polimeroasfalt należy przewozić w cysternach kolejowych lub samochodach izolowanych i zaopatrzonych w urządzenia umożliwiające pośrednie ogrzewanie oraz w zawory spustowe.Kruszywa można przewozić dowolnymi środkami transportu, w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem, zmieszaniem z innymi materiałami i nadmiernym zawilgoceniem.Wypełniacz należy przewozić w sposób chroniący go przed zawilgoceniem, zbryleniem i zanieczyszczeniem. Wypełniacz luzem powinien być przewożony w odpowiednich cysternach przystosowanych do przewozu materiałów sypkich, umożliwiających rozładunek pneumatyczny.Emulsja asfaltowa może być transportowana w zamkniętych cysternach, autocysternach, beczkach i innych opakowaniach pod warunkiem, że nie będą korodowały pod wpływem emulsji i nie będą powodowały jej rozpadu. Cysterny powinny być wyposażone w przegrody. Nie należy używać do transportu opakowań z metali lekkich (może zachodzić wydzielanie wodoru i groźba wybuchu przy emulsjach o pH ≤ 4).Mieszankę mineralno-asfaltową należy  dowozić na budowę pojazdami samowyładowczymi w zależności od postępu robót. Podczas transportu i postoju przed wbudowaniem mieszanka powinna być zabezpieczona przed ostygnięciem i dopływem powietrza (przez przykrycie, pojemniki termoizolacyjne lub ogrzewane itp.). Warunki i czas transportu mieszanki, od produkcji do wbudowania, powinna zapewniać utrzymanie temperatury w wymaganym przedziale. Powierzchnie pojemników używanych do transportu mieszanki powinny być czyste, a do zwilżania tych powierzchni można używać tylko środki antyadhezyjne niewpływające szkodliwie na mieszankę.
5. WYKONANIE ROBÓT
5.1. Ogólne zasady wykonania robót
	Ogólne zasady wykonania robót podano w ST D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 5.
5.2. Projektowanie mieszanki mineralno-asfaltowej
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca dostarczy Inżynierowi do akceptacji projekt składu mieszanki mineralno-asfaltowej (AC5S, AC8S, AC11S).
	Uziarnienie mieszanki mineralnej oraz minimalna zawartość lepiszcza podane są w tablicach 6 i 7.  Jeżeli stosowana jest mieszanka kruszywa drobnego niełamanego i łamanego, to należy przyjąć proporcję kruszywa łamanego do niełamanego co najmniej 50/50. Wymagane właściwości mieszanki mineralno-asfaltowej podane są w tablicach 8, 9  i 10.
Tablica 6.	Uziarnienie mieszanki mineralnej oraz zawartość lepiszcza do betonu asfaltowego do warstwy ścieralnej dla ruchu KR1-KR2 [65]
Właściwość	Przesiew,   [% (m/m)]	
	AC5S	AC8S	AC11S	
Wymiar sita #, [mm]	od	do	od	do	od	do	
16	-	-	-	-	100	-	
11,2	-	-	100	-	90	100	
8	100	-	90	100	70	90	
5,6	90	100	70	90	-	-	
2	40	65	45	60	30	55	
0,125	8	22	8	22	8	20	
0,063	6	14	6	14	5	12,0	
Zawartość lepiszcza, minimum*)	Bmin6,0	Bmin5,8	Bmin5,6 	
Tablica 7.	Uziarnienie mieszanki mineralnej oraz zawartość lepiszcza do betonu asfaltowego do warstwy ścieralnej dla ruchu KR3-KR6 [65]
Właściwość	Przesiew,   [% (m/m)]	
	AC8S	AC11S	
Wymiar sita #, [mm]	od	do	od	do	
16	-	-	100	-	
11,2	100	-	90	100	
8	90	100	60	90	
5,6	60	80	-	-	
2	40	55	35	50	
0,125	8	22	8	20	
0,063	5	12,0	5	11,0	
Zawartość lepiszcza, minimum*)	Bmin5,6	Bmin5,42 	

*)	Minimalna zawartość lepiszcza jest określona przy założonej gęstości mieszanki mineralnej 2,650 Mg/m3. Jeżeli stosowana mieszanka mineralna ma inną gęstość (ρd), to do wyznaczenia minimalnej zawartości lepiszcza podaną wartość należy pomnożyć przez współczynnik  według równania:

Tablica 8.	Wymagane właściwości mieszanki mineralno-asfaltowej do warstwy ścieralnej, dla ruchu KR1 ÷ KR2 [65]

Właściwość	Warunki zagęszczania wg PN-EN 
13108-20 [48]	
Metoda i warunki badania	
AC5S	
AC8S	
AC11S	
Zawartość wolnych przestrzeni	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń	PN-EN 12697-8 [33], 
p. 4	Vmin1,0
Vmax3,0	Vmin1,0
Vmax3,0	Vmin1,0
Vmax3,0	
Wolne przestrzenie wypełnione lepiszczem	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń	PN-EN 12697-8 [33], 
p. 5	VFBmin75
VFBmin93	VFBmin75
VFBmin93	VFBmin75
VFBmin93	
Zawartość wolnych przestrzeni w mieszance mineralnej	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń	PN-EN 12697-8 [33], 
p. 5	VMAmin14	VMAmin14	VMAmin14	
Odporność na działanie wody a)	C.1.1,ubijanie, 2×35 uderzeń	PN-EN 12697-12 [35], przechowywanie w 40°C z jednym cyklem zamrażania, 
badanie w 25°C	ITSR90	ITSR90	ITSR90	
a)	Ujednoliconą procedurę badania odporności na działanie wody podano w WT-2 2010 [65] w załączniku 1.	

Tablica 9.	Wymagane właściwości mieszanki mineralno-asfaltowej do warstwy ścieralnej, dla ruchu KR3 ÷ KR4 [65]

Właściwość	Warunki zagęszczania wg PN-EN 
13108-20  [48]	
Metoda i warunki badania	
AC8S	
AC11S	
Zawartość wolnych przestrzeni	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń	PN-EN 12697-8 [33], p. 4	Vmin2,0
Vmax4	Vmin2,0
Vmax4	
Odporność na deformacje trwałe a)	C.1.20, wałowanie,
P98-P100	PN-EN 12697-22, metoda B       w powietrzu, PN-EN 13108-20, D.1.6,60°C, 10 000 cykli [38]	WTSAIR 0,50
PRDAIRdeklar	WTSAIR 0,50
PRDAIRdeklar	
Odporność na działanie wody	C.1.1,ubijanie, 2×35 uderzeń	PN-EN 12697-12 [35], przechowywanie w 40°C z jednym cyklem zamrażania, 
badanie w 25°C  b)	ITSR90	ITSR90	
a)	Grubość plyty: AC8, AC11  40mm.
b)	Ujednoliconą procedurę badania odporności na działanie wody podano w WT-2 2010 [65] w załączniku 1.	

Tablica 10. Wymagane właściwości mieszanki mineralno-asfaltowej do warstwy ścieralnej, dla ruchu KR5 ÷ KR6 [65]

Właściwość	Warunki zagęszczania wg PN-EN 
13108-20  [48]	
Metoda i warunki badania	
AC8S	
AC11S	
Zawartość wolnych przestrzeni	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń	PN-EN 12697-8 [33], p. 4	Vmin2,0
Vmax4	Vmin2,0
Vmax4	
Odporność na deformacje trwałe a)	C.1.20, wałowanie,
P98-P100	PN-EN 12697-22, metoda B       w powietrzu, PN-EN 13108-20, D.1.6,60°C, 10 000 cykli [38]	WTSAIR 0,30
PRDAIRdeklar	WTSAIR 0,30
PRDAIRdeklar	
Odporność na działanie wody	C.1.1,ubijanie, 2×35 uderzeń	PN-EN 12697-12 [35], przechowywanie w 40°C z jednym cyklem zamrażania, 
badanie w 25°C  b)	ITSR90	ITSR90	
a)	Grubość plyty: AC8, AC11  40mm.
b)	Ujednoliconą procedurę badania odporności na działanie wody podano w WT-2 2010 [65] w załączniku 1.	
5.3. Wytwarzanie mieszanki mineralno-asfaltowej
	Mieszankę mineralno-asfaltową należy wytwarzać na gorąco w otaczarce (zespole maszyn i urządzeń dozowania, podgrzewania i mieszania składników oraz przechowywania gotowej mieszanki). Dozowanie składników mieszanki mineralno-asfaltowej w otaczarkach, w tym także wstępne, powinno być zautomatyzowane i zgodne z receptą roboczą, a urządzenia do dozowania składników oraz pomiaru temperatury powinny być okresowo sprawdzane. Kruszywo o różnym uziarnieniu lub pochodzeniu należy dodawać odmierzone oddzielnie. Lepiszcze asfaltowe należy przechowywać w zbiorniku z pośrednim systemem ogrzewania, z układem termostatowania zapewniającym utrzymanie żądanej temperatury z dokładnością ± 5°C. Temperatura lepiszcza asfaltowego w zbiorniku magazynowym (roboczym) nie może przekraczać 180°C dla asfaltu drogowego 50/70 i 70/100 i polimeroasfaltu drogowego 45/80-55 i 45/80-65.	Kruszywo (ewentualnie z wypełniaczem) powinno być wysuszone i podgrzane tak, aby mieszanka mineralna uzyskała temperaturę właściwą do otoczenia lepiszczem asfaltowym. Temperatura mieszanki mineralnej nie powinna być wyższa o więcej niż 30oC od najwyższej temperatury mieszanki mineralno-asfaltowej podanej w tablicy 11. W tej tablicy najniższa temperatura dotyczy mieszanki mineralno-asfaltowej dostarczonej na miejsce wbudowania, a najwyższa temperatura dotyczy mieszanki mineralno-asfaltowej bezpośrednio po wytworzeniu w wytwórni.
Tablica 11. Najwyższa i najniższa temperatura mieszanki AC [65]
Lepiszcze asfaltowe	Temperatura mieszanki [°C]	
Asfalt 50/70
Asfalt 70/100
Wielorodzajowy-35/50 Wielorodzajowy-50/70
PMB 45/80-55
PMB 45/80-65	od 140 do 180
od 140 do 180
od 155 do 195
od 140 do 180
od 130 do 180
od 130 do 180	

	Sposób i czas mieszania składników mieszanki mineralno-asfaltowej powinny zapewnić równomierne otoczenie kruszywa lepiszczem asfaltowym. Dopuszcza się dostawy mieszanek mineralno-asfaltowych z kilku wytwórni, pod warunkiem skoordynowania między sobą deklarowanych przydatności mieszanek (m.in.: typ, rodzaj składników, właściwości objętościowe) z zachowaniem braku różnic w ich właściwościach.
5.4. Przygotowanie podłoża
	Podłoże (warstwa wyrównawcza, warstwa wiążąca lub stara warstwa ścieralna) pod warstwę ścieralną z betonu asfaltowego powinno być na całej powierzchni:
–	ustabilizowane i nośne,
–	czyste, bez zanieczyszczenia lub pozostałości luźnego kruszywa,
–	wyprofilowane, równe i bez kolein,
–	suche.
Wymagana równość podłużna jest określona w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne [67]. W wypadku podłoża z warstwy starej nawierzchni, nierówności nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 12.
Tablica 12. Maksymalne nierówności podłoża z warstwy starej nawierzchni pod warstwy asfaltowe (pomiar łatą 4-metrową lub równoważną metodą) 

Klasa drogi	
Element nawierzchni	Maksymalna nierówność podłoża pod warstwę ścieralną [mm]	
A, S,	Pasy: ruchu, awaryjne, dodatkowe, włączania i wyłączania	6	
GP	Jezdnie łącznic, jezdnie MOP, utwardzone pobocza	8	
G	Pasy: ruchu, dodatkowe, włączania i wyłączania, postojowe, jezdnie łącznic, utwardzone pobocza	
8	
Z, L, D	Pasy ruchu	9	
	Jeżeli nierówności  są większe niż dopuszczalne, to należy wyrównać podłoże.
	Rzędne wysokościowe podłoża oraz urządzeń usytuowanych w nawierzchni lub ją ograniczających powinny być zgodne z dokumentacją projektową. Z podłoża powinien być zapewniony odpływ wody. Oznakowanie poziome na warstwie podłoża należy usunąć. Nierówności podłoża (w tym powierzchnię istniejącej warstwy ścieralnej) należy wyrównać poprzez frezowanie lub wykonanie warstwy wyrównawczej. Wykonane w podłożu łaty z materiału o mniejszej sztywności (np. łaty z asfaltu lanego w betonie asfaltowym) należy usunąć, a powstałe w ten sposób ubytki wypełnić materiałem o właściwościach zbliżonych do materiału podstawowego (np. wypełnić betonem asfaltowym). W celu polepszenia połączenia między warstwami technologicznymi nawierzchni powierzchnia podłoża powinna być w ocenie wizualnej chropowata. Szerokie szczeliny w podłożu należy wypełnić odpowiednim materiałem, np. zalewami drogowymi według PN-EN 14188-1 [60] lub PN-EN 14188-2 [61] albo innymi materiałami według norm lub aprobat technicznych. Na podłożu wykazującym zniszczenia w postaci siatki spękań zmęczeniowych lub spękań poprzecznych zaleca się stosowanie membrany przeciwspękaniowej, np. mieszanki mineralno-asfaltowej, warstwy SAMI lub z geosyntetyków według norm lub aprobat technicznych.
5.5. Próba technologiczna
	Wykonawca przed przystąpieniem do produkcji mieszanki jest zobowiązany do przeprowadzenia w obecności Inżyniera próby technologicznej, która ma na celu sprawdzenie zgodności właściwości wyprodukowanej mieszanki z receptą. W tym celu należy zaprogramować otaczarkę zgodnie z receptą roboczą i w cyklu automatycznym produkować mieszankę. Do badań należy pobrać mieszankę wyprodukowaną po ustabilizowaniu się pracy otaczarki. Nie dopuszcza się oceniania dokładności pracy otaczarki oraz prawidłowości składu mieszanki mineralnej na podstawie tzw. suchego zarobu, z uwagi na możliwą segregację kruszywa. Mieszankę wyprodukowaną po ustabilizowaniu się pracy otaczarki należy zgromadzić w silosie lub załadować na samochód. Próbki do badań należy pobierać ze skrzyni samochodu zgodnie z metodą określoną w PN-EN 12697-27 [39]. Na podstawie uzyskanych wyników Inżynier podejmuje decyzję o wykonaniu odcinka próbnego.
5.6. Odcinek próbny
Nie dotyczy.
5.7. Połączenie międzywarstwowe
	Uzyskanie wymaganej trwałości nawierzchni jest uzależnione od zapewnienia połączenia między warstwami i ich współpracy w przenoszeniu obciążenia nawierzchni ruchem. Podłoże powinno być skropione lepiszczem. Ma to na celu zwiększenie połączenia między warstwami konstrukcyjnymi oraz zabezpieczenie przed wnikaniem i zaleganiem wody między warstwami. Skropienie lepiszczem podłoża (np. z warstwy wiążącej asfaltowej), przed ułożeniem warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego powinno być wykonane w ilości podanej w przeliczeniu na pozostałe lepiszcze, tj. 0,1 ÷ 0,3 kg/m2, przy czym:
–	zaleca się stosować emulsję modyfikowaną polimerem,
–	ilość emulsji należy dobrać z uwzględnieniem stanu podłoża oraz porowatości mieszanki ; jeśli mieszanka ma większą zawartość wolnych przestrzeni, to należy użyć większą ilość lepiszcza do skropienia, które po ułożeniu warstwy ścieralnej uszczelni ją.
Skrapianie podłoża należy wykonywać równomiernie stosując rampy do skrapiania, np. skrapiarki do lepiszczy asfaltowych. Dopuszcza się skrapianie ręczne lancą w miejscach trudno dostępnych (np. ścieki uliczne) oraz przy urządzeniach usytuowanych w nawierzchni lub ją ograniczających. W razie potrzeby urządzenia te należy zabezpieczyć przed zabrudzeniem. Skropione podłoże należy wyłączyć z ruchu publicznego przez zmianę organizacji ruchu. W wypadku stosowania emulsji asfaltowej podłoże powinno być skropione 0,5 h przed układaniem warstwy asfaltowej w celu odparowania wody. Czas ten nie dotyczy skrapiania rampą zamontowaną na rozkładarce.
5.8. Wbudowanie mieszanki mineralno-asfaltowej
	Mieszankę mineralno-asfaltową można wbudowywać na podłożu przygotowanym zgodnie z zapisami w punktach 5.4 i 5.7. Temperatura podłoża pod rozkładaną warstwę nie może być niższa niż  +5°C. Transport mieszanki mineralno-asfaltowej asfaltowej powinien być zgodny z zaleceniami podanymi w punkcie 4.2. Mieszankę mineralno-asfaltową asfaltową należy wbudowywać w odpowiednich warunkach atmosferycznych. Temperatura otoczenia w ciągu doby nie powinna być niższa od temperatury podanej w tablicy 13. Temperatura otoczenia może być niższa w wypadku stosowania ogrzewania podłoża. Nie dopuszcza się układania mieszanki mineralno-asfaltowej asfaltowej podczas silnego wiatru (V > 16 m/s). W wypadku stosowania mieszanek mineralno-asfaltowych z dodatkiem obniżającym temperaturę mieszania i wbudowania należy indywidualnie określić wymagane warunki otoczenia.
Tablica 13.	Minimalna temperatura otoczenia na wysokości 2m podczas wykonywania warstw asfaltowych
Rodzaj robót	Minimalna temperatura otoczenia  [°C]	
	przed przystąpieniem do robót	w czasie robót	
Warstwa ścieralna o grubości ≥ 3 cm	0	+5	
Warstwa ścieralna o grubości < 3 cm	+5	+10	
	Właściwości wykonanej warstwy powinny spełniać warunki podane w tablicy 14.
Tablica 14. Właściwości warstwy AC 

Typ i wymiar mieszanki	Projektowana grubość warstwy technologicznej [cm]	Wskaźnik zagęszczenia 
[%]	Zawartość wolnych przestrzeni w warstwie
[%(v/v)]	
AC5S,     KR1-KR2	2,0 ÷ 4,0	≥ 98	1,5 ÷ 4,0	
AC8S,     KR1-KR2	2,5 ÷ 4,5	≥ 98	1,5 ÷ 4,0	
AC11S,   KR1-KR2	3,0 ÷ 5,0	≥ 98	1,5 ÷ 4,0	
AC8S,     KR3-KR6	2,5÷4,5	≥ 98	3,0÷5,0	
AC11S,   KR3-KR6	3,0 ÷ 5,0	≥ 98	3,0÷5,0	

	Mieszanka mineralno-asfaltowa powinna być wbudowywana rozkładarką wyposażoną w układ automatycznego sterowania grubości warstwy i utrzymywania niwelety zgodnie z dokumentacją projektową. W miejscach niedostępnych dla sprzętu dopuszcza się wbudowywanie ręczne. Grubość wykonywanej warstwy powinna być sprawdzana co 25 m, w co najmniej trzech miejscach (w osi i przy brzegach warstwy). Warstwy wałowane powinny być równomiernie zagęszczone ciężkimi walcami drogowymi. Do warstw z betonu asfaltowego należy stosować walce drogowe stalowe gładkie z możliwością wibracji, oscylacji lub walce ogumione. 
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót
	Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST   D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 6.
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót
	Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien:
•	uzyskać wymagane dokumenty, dopuszczające wyroby budowlane do obrotu i powszechnego stosowania (np. stwierdzenie o oznakowaniu materiału znakiem CE lub znakiem budowlanym B, certyfikat zgodności, deklarację zgodności, aprobatę techniczną, ew. badania materiałów wykonane przez dostawców itp.),
•	ew. wykonać własne badania właściwości materiałów przeznaczonych do wykonania robót, określone przez Inżyniera.
•	Wszystkie dokumenty oraz wyniki badań Wykonawca przedstawia Inżynierowi do akceptacji.
6.3. Badania w czasie robót
6.3.1. Uwagi ogólne
	Badania dzielą się na:
–	badania wykonawcy (w ramach własnego nadzoru),
–	badania kontrolne (w ramach nadzoru zleceniodawcy – Inżyniera).
6.3.2. Badania Wykonawcy
	Badania Wykonawcy są wykonywane przez Wykonawcę lub jego zleceniobiorców celem sprawdzenia, czy jakość materiałów budowlanych (mieszanek mineralno-asfaltowych i ich składników, lepiszczy i materiałów do uszczelnień itp.) oraz gotowej warstwy (wbudowane warstwy asfaltowe, połączenia itp.) spełniają wymagania określone w kontrakcie.
	Wykonawca powinien wykonywać te badania podczas realizacji kontraktu, z niezbędną starannością i w wymaganym zakresie. Wyniki należy zapisywać w protokołach. W razie stwierdzenia uchybień w stosunku do wymagań kontraktu, ich przyczyny należy niezwłocznie usunąć. Wyniki badań Wykonawcy należy przekazywać zleceniodawcy na jego żądanie. Inżynier może zdecydować o dokonaniu odbioru na podstawie badań Wykonawcy. W razie zastrzeżeń Inżynier może przeprowadzić badania kontrolne według pktu 6.3.3.
	Zakres badań Wykonawcy związany z wykonywaniem nawierzchni:
–	pomiar temperatury powietrza,
–	pomiar temperatury mieszanki mineralno-asfaltowej podczas wykonywania nawierzchni (wg PN-EN 12697-13 [36]),
–	ocena wizualna mieszanki mineralno-asfaltowej,
–	wykaz ilości materiałów lub grubości wykonanej warstwy,
–	pomiar spadku poprzecznego warstwy asfaltowej,
–	pomiar równości warstwy asfaltowej (wg pktu 6.4.2.5),
–	pomiar parametrów geometrycznych poboczy,
–	ocena wizualna jednorodności powierzchni warstwy,
–	ocena wizualna jakości wykonania połączeń technologicznych.
6.3.3. Badania kontrolne 
	Badania kontrolne są badaniami Inżyniera, których celem jest sprawdzenie, czy jakość materiałów budowlanych (mieszanek mineralno-asfaltowych i ich składników, lepiszczy i materiałów do uszczelnień itp.) oraz gotowej warstwy (wbudowane warstwy asfaltowe, połączenia itp.) spełniają wymagania określone w kontrakcie. Wyniki tych badań są podstawą odbioru. Pobieraniem próbek i wykonaniem badań na miejscu budowy zajmuje się Inżynier w obecności Wykonawcy. Badania odbywają się również wtedy, gdy Wykonawca zostanie w porę powiadomiony o ich terminie, jednak nie będzie przy nich obecny.
	Rodzaj badań kontrolnych mieszanki mineralno-asfaltowej i wykonanej z niej warstwy podano w tablicy 15.
Tablica 15. Rodzaj badań kontrolnych 
Lp.	Rodzaj badań	
1
1.1
1.2
1.3
1.4
2
2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6	Mieszanka mineralno-asfaltowa a), b)
Uziarnienie
Zawartość lepiszcza
Temperatura mięknienia lepiszcza odzyskanego
Gęstość i zawartość wolnych przestrzeni próbki
Warstwa asfaltowa
Wskaźnik zagęszczenia a)
Spadki poprzeczne
Równość
Grubość lub ilość materiału
Zawartość wolnych przestrzeni a)
Właściwości przeciwpoślizgowe	
a)  do każdej warstwy i na każde rozpoczęte 6 000 m2 nawierzchni jedna próbka; w razie potrzeby liczba próbek może zostać zwiększona (np. nawierzchnie dróg w terenie zabudowy)
b)  w razie potrzeby specjalne kruszywa i dodatki	
6.3.4. Badania kontrolne dodatkowe
	W wypadku uznania, że jeden z wyników badań kontrolnych nie jest reprezentatywny dla ocenianego odcinka budowy, Wykonawca ma prawo żądać przeprowadzenia badań kontrolnych dodatkowych.
	Inżynier i Wykonawca decydują wspólnie o miejscach pobierania próbek i wyznaczeniu odcinków częściowych ocenianego odcinka budowy. Jeżeli odcinek częściowy przyporządkowany do badań kontrolnych nie może być jednoznacznie i zgodnie wyznaczony, to odcinek ten nie powinien być mniejszy niż 20% ocenianego odcinka budowy. Do odbioru uwzględniane są wyniki badań kontrolnych i badań kontrolnych dodatkowych do wyznaczonych odcinków częściowych. Koszty badań kontrolnych dodatkowych zażądanych przez Wykonawcę ponosi Wykonawca.
6.3.5. Badania arbitrażowe
Badania arbitrażowe są powtórzeniem badań kontrolnych, co do których istnieją uzasadnione wątpliwości ze strony Inżyniera lub Wykonawcy (np. na podstawie własnych badań). Badania arbitrażowe wykonuje na wniosek strony kontraktu niezależne laboratorium, które nie wykonywało badań kontrolnych. Koszty badań arbitrażowych wraz ze wszystkimi kosztami ubocznymi ponosi strona, na której niekorzyść przemawia wynik badania.
6.4. Właściwości warstwy i nawierzchni oraz dopuszczalne odchyłki
6.4.1. Mieszanka mineralno-asfaltowa
	Właściwości materiałów należy oceniać na podstawie badań pobranych próbek mieszanki mineralno-asfaltowej przed wbudowaniem (wbudowanie oznacza wykonanie warstwy asfaltowej). Wyjątkowo dopuszcza się badania próbek pobranych z wykonanej warstwy asfaltowej.
6.4.2. Warstwa asfaltowa
6.4.2.1. Grubość warstwy oraz ilość materiału
	Grubość wykonanej warstwy oznaczana według PN-EN 12697-36 [40] oraz ilość wbudowanego materiału na określoną powierzchnię (dotyczy przede wszystkim cienkich warstw) mogą odbiegać od projektu o wartości podane w tablicy 16.
	W wypadku określania ilości materiału na powierzchnię i średniej wartości grubości warstwy z reguły należy przyjąć za podstawę cały odcinek budowy. Inżynier ma prawo sprawdzać odcinki częściowe. Odcinek częściowy powinien zawierać co najmniej jedną dzienną działkę roboczą. Do odcinka częściowego obowiązują te same wymagania jak do odcinka budowy. Za grubość warstwy lub warstw przyjmuje się średnią arytmetyczną wszystkich pojedynczych oznaczeń grubości warstwy na całym odcinku budowy lub odcinku częściowym.
Tablica 16. Dopuszczalne odchyłki grubości warstwy oraz ilości materiału na określonej powierzchni, [%] 
Warunki oceny	Warstwa asfaltowa ACa)	
A – Średnia z wielu oznaczeń grubości oraz ilości
1. – duży odcinek budowy, powierzchnia większa niż 6000 m2 lub
     – droga ograniczona krawężnikami, powierzchnia większa niż 1000 m2 lub
     –  warstwa ścieralna, ilość większa niż 50 kg/m2	

≤ 10	
2.  –  mały odcinek budowy lub
     –  warstwa ścieralna, ilość większa niż 50 kg/m2	≤ 15	
B – Pojedyncze oznaczenie grubości	≤ 25	
a) w wypadku budowy dwuetapowej, tzn. gdy warstwa ścieralna jest układana z opóźnieniem, wartość z wiersza B odpowiednio obowiązuje; w pierwszym etapie budowy do górnej warstwy nawierzchni obowiązuje wartość 25%, a do łącznej grubości warstw etapu 1 ÷ 15%	

6.4.2.2. Wskaźnik zagęszczenia warstwy
	Zagęszczenie wykonanej warstwy, wyrażone wskaźnikiem zagęszczenia oraz zawartością wolnych przestrzeni, nie może przekroczyć wartości dopuszczalnych podanych w tablicy 14. Dotyczy to każdego pojedynczego oznaczenia danej właściwości.
	Określenie gęstości objętościowej należy wykonywać według PN-EN 12697-6 [32].
6.4.2.3. Zawartość wolnych przestrzeni w nawierzchni
	Zawartość wolnych przestrzeni w warstwie nawierzchni, nie może wykroczyć poza wartości dopuszczalne kreślone w tablicy 14.
6.4.2.4. Spadki poprzeczne
	Spadki poprzeczne nawierzchni należy badać nie rzadziej niż co 20 m oraz w punktach głównych łuków poziomych.
	Spadki poprzeczne powinny być zgodne z dokumentacją projektową, z tolerancją ± 0,5%.
6.4.2.5. Równość podłużna i poprzeczna
	Pomiary równości podłużnej należy wykonywać w środku każdego ocenianego pasa ruchu.
	Do oceny równości podłużnej warstwy ścieralnej nawierzchni drogi klasy G i dróg wyższych klas należy stosować metodę pomiaru umożliwiającą obliczanie wskaźnika równości IRI. Wartość IRI oblicza się dla odcinków o długości 50 m. Dopuszczalne wartości wskaźnika IRI wymagane przy odbiorze nawierzchni określono w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne [67].
	Do oceny równości podłużnej warstwy ścieralnej nawierzchni drogi klasy Z, L i D oraz placów i parkingów należy stosować metodę z wykorzystaniem łaty 4-metrowej i klina lub metody równoważnej, mierząc wysokość prześwitu w połowie długości łaty. Pomiar wykonuje się nie rzadziej niż co 10 m. Wymagana równość podłużna jest określona przez wartość odchylenia równości (prześwitu), które nie mogą przekroczyć 6 mm. Przez odchylenie równości rozumie się największą odległość między łatą a mierzoną powierzchnią.
	Przed upływem okresu gwarancyjnego wartości wskaźnika równości IRI warstwy ścieralnej nawierzchni drogi klasy G i dróg wyższych klas nie powinny być większe niż podane w tablicy 17. Badanie wykonuje się według procedury jak podczas odbioru nawierzchni, w prawym śladzie koła.
Tablica 17.	Dopuszczalne wartości wskaźnika równości podłużnej IRI warstwy ścieralnej wymagane przed upływem okresu gwarancyjnego 
Klasa drogi	Element nawierzchni	Wartości wskaźnika IRI [mm/m]	

A, S	Pasy: ruchu, awaryjne, dodatkowe, włączania i wyłączania	≤ 2,9	
GP	Jezdnie łącznic, jezdnie MOP, utwardzone pobocza	≤ 3,7	

G,Z,D,L	Pasy: ruchu, dodatkowe, włączania i wyłączania, postojowe, jezdnie łącznic, utwardzone pobocza	
≤ 4,6	

	Przed upływem okresu gwarancyjnego wartość odchylenia równości podłużnej warstwy ścieralnej nawierzchni dróg klasy Z i L nie powinna być większa niż 8 mm. Badanie wykonuje się według procedury jak podczas odbioru nawierzchni.
	Do oceny równości poprzecznej warstw nawierzchni dróg wszystkich klas technicznych należy stosować metodę z wykorzystaniem łaty 4-metrowej i klina lub metody równoważnej użyciu łaty i klina. Pomiar należy wykonywać w kierunku prostopadłym do osi jezdni, na każdym ocenianym pasie ruchu, nie rzadziej niż co 10 m. Wymagana równość poprzeczna jest określona w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne [67].
	Przed upływem okresu gwarancyjnego wartość odchylenia równości poprzecznej warstwy ścieralnej nawierzchni dróg wszystkich klas technicznych nie powinna być większa niż podana w tablicy 18. Badanie wykonuje się według procedury jak podczas odbioru nawierzchni.
Tablica 18.	Dopuszczalne wartości odchyleń równości poprzecznej warstwy ścieralnej wymagane przed upływem okresu gwarancyjnego 

Klasa drogi	
Element nawierzchni	Wartości odchyleń równości poprzecznej [mm]	

A, S	Pasy: ruchu, awaryjne, dodatkowe, włączania i wyłączania	≤ 6	
GP	Jezdnie łącznic, jezdnie MOP, utwardzone pobocza	≤ 8	
G	Pasy: ruchu, dodatkowe, włączania i wyłączania, postojowe, jezdnie łącznic, utwardzone pobocza	
≤ 8	
Z, L, D	Pasy ruchu	≤ 9	

6.4.2.6. Właściwości przeciwpoślizgowe
	Przy ocenie właściwości przeciwpoślizgowych nawierzchni drogi klasy Z i dróg wyższych klas powinien być określony współczynnik tarcia na mokrej nawierzchni przy całkowitym poślizgu opony testowej.
	Pomiar wykonuje się przy temperaturze otoczenia od 5 do 30°C, nie rzadziej niż co 50 m na nawierzchni zwilżanej wodą w ilości 0,5 l/m2, a wynik pomiaru powinien być przeliczany na wartość przy 100% poślizgu opony testowej o rozmiarze 185/70 R14. Miarą właściwości przeciwpoślizgowych jest miarodajny współczynnik tarcia. Za miarodajny współczynnik tarcia przyjmuje się różnicę wartości średniej E(μ) i odchylenia standardowego D: E(μ) – D. Długość odcinka podlegającego odbiorowi nie powinna być większa niż 1000 m. Liczba pomiarów na ocenianym odcinku nie powinna być mniejsza niż 10. W wypadku odbioru krótkich odcinków nawierzchni, na których nie można wykonać pomiarów z prędkością 60 lub 90 km/h (np. rondo, dojazd do skrzyżowania, niektóre łącznice), poszczególne wyniki pomiarów współczynnika tarcia nie powinny być niższe niż 0,44, przy prędkości pomiarowej 30 km/h. Dopuszczalne wartości miarodajnego współczynnika tarcia nawierzchni wymagane w okresie od 4 do 8 tygodni po oddaniu warstwy do eksploatacji są określone w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne [67]. Jeżeli warunki atmosferyczne uniemożliwiają wykonanie pomiaru w wymienionym terminie, powinien być on zrealizowany z najmniejszym możliwym opóźnieniem. Przed upływem okresu gwarancyjnego wartości miarodajnego współczynnika tarcia nie powinny być mniejsze niż podane w tablicy 19. W wypadku badań na krótkich odcinkach nawierzchni, rondach lub na dojazdach do skrzyżowań poszczególne wyniki pomiarów współczynnika tarcia nie powinny być niższe niż 0,44, przy prędkości pomiarowej 30 km/h.
Tablica 19.	Dopuszczalne wartości miarodajnego współczynnika tarcia wymagane przed upływem okresu gwarancyjnego 
Klasa drogi	Element nawierzchni	Miarodajny współczynnik tarcia przy prędkości zablokowanej opony względem nawierzchni	
		 60 km/h	90 km/h	
A, S	Pasy ruchu 	-  	≥ 0,37	
	Pasy: włączania i wyłączania, jezdnie łącznic	≥ 0,44	-	
GP, G, Z,D	Pasy: ruchu, dodatkowe, utwardzone pobocza	≥ 0,36	-	

6.4.2.7. Pozostałe właściwości warstwy asfaltowej
	Szerokość warstwy, mierzona 10 razy na 1 km każdej jezdni, nie może się różnić od szerokości projektowanej o więcej niż ± 5 cm.
	Rzędne wysokościowe, mierzone co 10 m na prostych i co 10 m na osi podłużnej i krawędziach, powinny być zgodne z dokumentacją projektową z dopuszczalną tolerancją      ± 1 cm, przy czym co najmniej 95% wykonanych pomiarów nie może przekraczać przedziału dopuszczalnych odchyleń. Ukształtowanie osi w planie, mierzone co 100 m, nie powinno różnić się od dokumentacji projektowej o ± 5 cm. Złącza podłużne i poprzeczne, sprawdzone wizualnie, powinny być równe i związane, wykonane w linii prostej, równolegle lub prostopadle do osi drogi. Przylegające warstwy powinny być w jednym poziomie. Wygląd zewnętrzny warstwy, sprawdzony wizualnie, powinien być jednorodny, bez spękań, deformacji, plam i wykruszeń.
7. OBMIAR ROBÓT
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót
	Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST  D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 7.
7.2. Jednostka obmiarowa
	Jednostką obmiarową jest m2 (metr kwadratowy) wykonanej warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego (AC).
8. ODBIÓR ROBÓT
	Ogólne zasady odbioru robót podano w ST  D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 8.
	Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, ST i wymaganiami Inżyniera, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji według pktu 6 dały wyniki pozytywne.
9. PODSTAWA PŁATNOŚCI
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności
	Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST D-00.00.00 „Wymagania ogólne” [1] pkt 9.
9.2. Cena jednostki obmiarowej
	Cena wykonania 1 m2 warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego (AC) obejmuje:
•	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze,
•	oznakowanie robót,
•	oczyszczenie i skropienie podłoża,
•	dostarczenie materiałów i sprzętu,
•	opracowanie recepty laboratoryjnej,
•	wykonanie próby technologicznej i odcinka próbnego,
•	wyprodukowanie mieszanki betonu asfaltowego i jej transport na miejsce wbudowania,
•	posmarowanie lepiszczem lub pokrycie taśmą asfaltową krawędzi urządzeń obcych i krawężników,
•	rozłożenie i zagęszczenie mieszanki betonu asfaltowego,
•	obcięcie krawędzi i posmarowanie lepiszczem,
•	przeprowadzenie pomiarów i badań  wymaganych w specyfikacji technicznej,
•	odwiezienie sprzętu.
9.3. Sposób rozliczenia robót tymczasowych i prac towarzyszących
	Cena wykonania robót określonych niniejszą ST obejmuje:
•	roboty tymczasowe, które są potrzebne do wykonania robót podstawowych, ale nie są przekazywane Zamawiającemu i są usuwane po wykonaniu robót podstawowych,
•	prace towarzyszące, które są niezbędne do wykonania robót podstawowych, niezaliczane do robót tymczasowych, jak geodezyjne wytyczenie robót itd.
10. PRZEPISY ZWIĄZANE
10.1. Specyfikacje techniczne (ST)
1.	D-00.00.00	 Wymagania ogólne	
10.2. Normy
(Zestawienie zawiera dodatkowo normy PN-EN związane z badaniami materiałów występujących w niniejszej OST)
2.	PN-EN 196-21	Metody badania cementu – Oznaczanie zawartości chlorków, dwutlenku węgla i alkaliów w cemencie	
3.	PN-EN 459-2	Wapno budowlane – Część 2: Metody badań	
4.	PN-EN 932-3	Badania podstawowych właściwości kruszyw – Procedura i terminologia uproszczonego opisu petrograficznego	
5.	PN-EN 933-1	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Oznaczanie składu ziarnowego – Metoda przesiewania	
6.	PN-EN 933-3	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Oznaczanie kształtu ziaren za pomocą wskaźnika płaskości	
7.	PN-EN 933-4	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Część 4: Oznaczanie kształtu ziaren – Wskaźnik kształtu	
8.	PN-EN 933-5	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Oznaczanie procentowej zawartości ziaren o powierzchniach powstałych w wyniku przekruszenia lub łamania kruszyw grubych	
9.	PN-EN 933-6	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Część 6: Ocena właściwości powierzchni – Wskaźnik przepływu kruszywa	
10.	PN-EN 933-9	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Ocena zawartości drobnych cząstek – Badania błękitem metylenowym	

11.	PN-EN 933-10	Badania geometrycznych właściwości kruszyw – Część 10: Ocena zawartości drobnych cząstek – Uziarnienie wypełniaczy (przesiewanie w strumieniu powietrza)	
12.	PN-EN 1097-2	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Metody oznaczania odporności na rozdrabnianie	
13.	PN-EN 1097-3	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Oznaczanie gęstości nasypowej i jamistości	
14.	PN-EN 1097-4	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Część 4: Oznaczanie pustych przestrzeni suchego, zagęszczonego wypełniacza	
15.	PN-EN 1097-5	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Część 5: Oznaczanie zawartości wody przez suszenie w suszarce z wentylacją	
16.	PN-EN 1097-6	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw –Część 6: Oznaczanie gęstości ziaren i nasiąkliwości	
17.	PN-EN 1097-7	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Część 7: Oznaczanie gęstości wypełniacza – Metoda piknometryczna	
18.	PN-EN 1097-8	Badania mechanicznych i fizycznych właściwości kruszyw – Część 8: Oznaczanie polerowalności kamienia	
19.	PN-EN 1367-1	Badania właściwości cieplnych i odporności kruszyw na działanie czynników atmosferycznych – Część 1: Oznaczanie mrozoodporności	
20.	PN-EN 1367-3	Badania właściwości cieplnych i odporności kruszyw na działanie czynników atmosferycznych – Część 3: Badanie bazaltowej zgorzeli słonecznej metodą gotowania	
21.	PN-EN 1426	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie penetracji igłą	
22. 	PN-EN 1427	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie temperatury mięknienia – Metoda Pierścień i Kula	
23. 	PN-EN 1428	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie zawartości wody w emulsjach asfaltowych – Metoda destylacji azeotropowej	
24.	PN-EN 1429	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie pozostałości na sicie emulsji asfaltowych oraz trwałości podczas magazynowania metodą pozostałości na sicie	
25.	PN-EN 1744-1	Badania chemicznych właściwości kruszyw – Analiza chemiczna	
26.	PN-EN 1744-4	Badania chemicznych właściwości kruszyw – Część 4: Oznaczanie podatności wypełniaczy do mieszanek mineralno-asfaltowych na działanie wody	
27.	PN-EN 12591	Asfalty i produkty asfaltowe – Wymagania dla asfaltów drogowych	
28.	PN-EN 12592	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie rozpuszczalności	
29.	PN-EN 12593	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie temperatury łamliwości Fraassa	

30.	PN-EN 12606-1	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie zawartości parafiny – Część 1: Metoda destylacyjna	
31.	PN-EN 12607-1

i
PN-EN 12607-3	Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie odporności na twardnienie pod wpływem ciepła i powietrza – Część 1: Metoda RTFOT
Jw. Część 3: Metoda RFT	
32.	PN-EN 12697-6	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 6: Oznaczanie gęstości objętościowej metodą hydrostatyczną	
33.	PN-EN 12697-8	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 8: Oznaczanie zawartości wolnej przestrzeni	
34.	PN-EN 12697-11	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 11: Określenie powiązania pomiędzy kruszywem i asfaltem	
35.	PN-EN 12697-12	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 12: Określanie wrażliwości na wodę	
36.	PN-EN 12697-13	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 13: Pomiar temperatury	
37.	PN-EN 12697-18	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 18: Spływanie lepiszcza	
38.	PN-EN 12697-22	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 22: Koleinowanie	
39.	PN-EN 12697-27	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 27: Pobieranie próbek	
40.	PN-EN 12697-36	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno-asfaltowych na gorąco – Część 36: Oznaczanie grubości nawierzchni asfaltowych	
41.	PN-EN 12846	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie czasu wypływu emulsji asfaltowych lepkościomierzem wypływowym	
42.	PN-EN 12847	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie sedymentacji emulsji asfaltowych	
43.	PN-EN 12850	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie wartości pH emulsji asfaltowych	
44.	PN-EN 13043	Kruszywa do mieszanek bitumicznych i powierzchniowych utrwaleń stosowanych na drogach, lotniskach i innych powierzchniach przeznaczonych do ruchu	
45.	PN-EN 13074	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie lepiszczy z emulsji asfaltowych przez odparowanie	

46.	PN-EN 13075-1	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Badanie rozpadu – Część 1: Oznaczanie indeksu rozpadu kationowych emulsji asfaltowych, metoda z wypełniaczem mineralnym	
47.	PN-EN 13108-1	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Wymagania – Część 1: Beton Asfaltowy	
48.	PN-EN 13108-20	Mieszanki mineralno-asfaltowe – Wymagania – Część 20: Badanie typu	
49.	PN-EN 13179-1	Badania kruszyw wypełniających stosowanych do mieszanek bitumicznych – Część 1: Badanie metodą Pierścienia i Kuli	
50.	PN-EN 13179-2	Badania kruszyw wypełniających stosowanych do mieszanek bitumicznych – Część 2: Liczba bitumiczna	
51.	PN-EN 13398	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie nawrotu sprężystego asfaltów modyfikowanych	
52.	PN-EN 13399	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie odporności na magazynowanie modyfikowanych asfaltów	
53.	PN-EN 13587	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie ciągliwości lepiszczy asfaltowych metodą pomiaru ciągliwości	
54.	PN-EN 13588	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie kohezji lepiszczy asfaltowych metodą testu wahadłowego	
55.	PN-EN 13589	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie ciągliwości modyfikowanych asfaltów – Metoda z duktylometrem	
56.	PN-EN 13614	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie przyczepności emulsji bitumicznych przez zanurzenie w wodzie – Metoda z kruszywem	
57.	PN-EN 13703	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Oznaczanie energii deformacji	
58.	PN-EN 13808	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Zasady specyfikacji kationowych emulsji asfaltowych	
59.	PN-EN 14023	Asfalty i lepiszcza asfaltowe – Zasady specyfikacji asfaltów modyfikowanych polimerami	
60.	PN-EN 14188-1	Wypełniacze złączy i zalewy – Część 1: Specyfikacja zalew na gorąco	
61.	PN-EN 14188-2	Wypełniacze złączy i zalewy – Część 2: Specyfikacja zalew na zimno	
62.	PN-EN 22592	Przetwory naftowe – Oznaczanie temperatury zapłonu i palenia – Pomiar metodą otwartego tygla Clevelanda	
63.	PN-EN ISO 2592	Oznaczanie temperatury zapłonu i palenia – Metoda otwartego tygla Clevelanda	
10.3. Wymagania techniczne 
64.	WT-1 Kruszywa 2010. Kruszywa do mieszanek mineralno-asfaltowych i powierzchniowych utrwaleń na drogach krajowych - Zarządzenie nr 102 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 19 listopada 2010 r.
65.	WT-2 Nawierzchnie asfaltowe 2010. Nawierzchnie asfaltowe na drogach krajowych - Zarządzenie nr 102 Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 19 listopada 2011 r.
66.	WT-3 Emulsje asfaltowe 2009. Kationowe emulsje asfaltowe na drogach publicznych
10.4. Inne dokumenty
67.	Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. nr 43, poz. 430)
68.	Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych. Generalna Dyrekcja Dróg Publicznych – Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Warszawa 1997