D.05.03.05a NAWIERZCHNIA Z BETONU ASFALTOWEGO. WARSTWA ŚCIERALNA WG PN EN.
CPV- 45230000-8
1. WSTĘP 
1.1. Przedmiot ST
Przedmiotem niniejszej specyfikacji technicznej (ST) wykonania i odbioru robót  są wymagania dotyczące wykonania i odbioru robót związanych z wykonaniem i transportem warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego 0/12.5 AC 11S 50/70 dla KR2 gr. 5 cm  - przy budowie ulic: Ełckiej, Giżyckiej, Gołdapskiej, Oleckiej i Węgorzewskiej oraz uzupełnienia uzbrojenia technicznego terenu   na osiedlu Hańcza w Suwałkach.
1.2. Zakres stosowania ST 
Specyfikacja Techniczna (ST) stanowi  dokument przetargowy i kontraktowy przy zlecaniu i realizacji robót wymienionych  w punkcie 1.1. 
1.3. Zakres robót objętych ST 
Ustalenia zawarte w niniejszej specyfikacji dotyczą zasad prowadzenia robót związanych z wykonaniem, transportem i odbiorem warstwy ścieralnej jezdni ul. Ełckiej 0/12.5 AC 11S 50/70 dla KR2 gr. 5 cm  -  przy budowie ulic: Ełckiej, Giżyckiej, Gołdapskiej, Oleckiej i Węgorzewskiej oraz uzupełnienia uzbrojenia technicznego terenu  na osiedlu Hańcza w Suwałkach.

1.4. Informacja o terenie budowy
Teren budowy stanowią geodezyjnie wydzielone pas drogowe ulic: Ełckiej, Gołdapskiej, Giżyckiej, Oleckiej i Węgorzewskiej na osiedlu Hańcza w Suwałkach. W pasie drogowym zlokalizowane jest następujące uzbrojenie: kanalizacja sanitarna, kanalizacja deszczowa (częściowo), sieć wodociągowa, oświetlenie uliczne, kable energetyczne, kable oświetleniowe, kanalizacja telefoniczna i kable telefoniczne. 

1.5. Organizacja robót, warunki BHP, ochrona środowiska
Przed przystąpieniem do robót  inwestor zawiadomi wszystkich właścicieli przyległych  posesji o utrudnieniach w ruchu oraz oznakuje odcinek drogi w rejonie prowadzonych robót. Roboty prowadzić w liniach określających zakres opracowania.
Na projekcie zagospodarowania wchodzącym w skład dokumentacji naniesiono uzbrojenie podziemne. Przy zbliżeniu do kabli energetycznych, telefonicznych  i zasuw wodociągowych   roboty  ziemne prowadzić ręcznie w uzgodnieniu z gestorami sieci. 
Całość robót prowadzić pod nadzorem osoby uprawnionej. Wytyczenie osi ulicy powierzyć uprawnionemu geodecie.
Prowadzenie i zabezpieczenie robót oznakować zgodnie z projektem na czas prowadzenia robót w uzgodnieniu z inwestorem. Wykonawca robót – Kierownik budowy przed przystąpieniem do robót jest zobowiązany sporządzić plan bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. (Dz.U.Nr 120, poz.1126).
Przy sporządzaniu planu „bioz” należy skorzystać z zasad BHP podanych dla  poszczególnych robót w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego 2003 r.  w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych  
(Dz. U. Nr 47, poz.401) oraz uwzględnić „informację dotyczącą bezpieczeństwa i   ochrony zdrowia”. Obowiązkiem wykonawcy jest zapewnienie przejścia dla pieszych i dojazdu do posesji. Technologia robót i ich rodzaj oraz materiały zastosowane w projekcie nie wpłyną negatywnie na środowisko.

1.6. Określenia podstawowe 
1.6.1. Nawierzchnia – konstrukcja składająca się z jednej lub kilku warstw służących do przejmowania i rozkładania obciążeń od ruchu pojazdów na podłoże. 
1.6.2. Warstwa ścieralna – górna warstwa nawierzchni będąca w bezpośrednim kontakcie z kołami pojazdów. 
1.6.3. Mieszanka mineralnoasfaltowa – mieszanka kruszyw i lepiszcza asfaltowego. 
1.6.4. Wymiar mieszanki mineralnoasfaltowej – określenie mieszanki mineralnoasfaltowej, wyróżniające tę mieszankę ze zbioru mieszanek tego samego typu ze względu na największy wymiar kruszywa, np. wymiar 8 lub 11. 
1.6.5. Beton asfaltowy – mieszanka mineralnoasfaltowa, w której kruszywo o uziarnieniu ciągłym lub nieciągłym tworzy strukturę wzajemnie klinującą się. 
1.6.6. Uziarnienie – skład ziarnowy kruszywa, wyrażony w procentach masy ziaren przechodzących przez określony zestaw sit. 
1.6.7. Kategoria ruchu – obciążenie drogi ruchem samochodowym, wyrażone w osiach obliczeniowych (100 kN) wg „Katalogu typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych” GDDPIBDiM. 
1.6.8. Wymiar kruszywa – wielkość ziaren kruszywa, określona przez dolny (d) i górny (D) wymiar sita. 
1.6.9. Kruszywo grube – kruszywo z ziaren o wymiarze: D ≤ 45 mm oraz d > 2 mm. 
1.6.10. Kruszywo drobne – kruszywo z ziaren o wymiarze: D ≤ 2 mm, którego większa część pozostaje na sicie 0,063 mm. 
1.6.11. Pył – kruszywo z ziaren przechodzących przez sito 0,063 mm. 
1.6.12. Wypełniacz – kruszywo, którego większa część przechodzi przez sito 0,063 mm. (Wypełniacz mieszany – kruszywo, które składa się z wypełniacza pochodzenia mineralnego i wodorotlenku wapnia. Wypełniacz dodany – wypełniacz pochodzenia mineralnego, wyprodukowany oddzielnie). 
1.6.13. Kationowa emulsja asfaltowa – emulsja, w której emulgator nadaje dodatnie ładunki cząstkom zdyspergowanego asfaltu. 
1.6.14. Pozostałe określenia podstawowe są zgodne z obowiązującymi, odpowiednimi polskimi normami i z definicjami podanymi w ST.D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 1.4. 
1.6.15. Symbole i skróty dodatkowe 
ACS – beton asfaltowy do warstwy ścieralnej PMB – polimeroasfalt, D – górny wymiar sita (przy określaniu wielkości ziaren kruszywa),d – dolny wymiar sita (przy określaniu wielkości ziaren kruszywa),C – kationowa emulsja asfaltowa,NPD – właściwość użytkowa nie określana (ang. No Performance Determined; producent może jej nie określać), TBR – do zadeklarowania (ang. To Be Reported; producent może dostarczyć odpowiednie  informacje, jednak nie jest do tego zobowiązany), IRI – (International Roughness Index) międzynarodowy wskaźnik równości, MOP – miejsce obsługi podróżnych. 

1.7. Ogólne wymagania dotyczące robót 
Ogólne wymagania dotyczące robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 1.5. 

2. MATERIAŁY 
2.1. Ogólne wymagania dotyczące materiałów 
Ogólne wymagania dotyczące materiałów, ich pozyskiwania i składowania, podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 2. 
2.2. Lepiszcza asfaltowe 
Należy stosować asfalty drogowe wg PN - EN 12591. Rodzaje stosowanych lepiszcz asfaltowych podano w tablicy 1. Oprócz lepiszcz wymienionych w tablicy 1 można stosować inne lepiszcza nienormowe według aprobat technicznych. 
Tablica 1. Zalecane lepiszcza asfaltowego do warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego 
Kategoria ruchu 	Mieszanka ACS 	Gatunek lepiszcza asfalt drogowy 	
KR 2 	AC11S 	50/70 	
Asfalty drogowe powinny spełniać wymagania podane w tablicy 2. 
Tablica 2. Wymagania wobec asfaltów drogowych wg PNEN 12591
Lp. 	Właściwości	Metoda badania 	Rodzaj asfaltu 	
			50/70 	
	WŁAŚCIWOŚCI OBLIGATORYJNE 			
1 	Penetracja w 25°C 	0,1 mm 	PNEN 1426 	5070 	
2 	Temperatura mięknienia 	°C 	PNEN 1427 	4654 	
3 	Temperatura zapłonu, nie mniej niż 	°C 	PNEN 22592 	230 	
4 	Zawartość składników rozpuszczalnych, nie mniej niż 	% m/m 	PNEN 12592 	99 	
5 	Zmiana masy po starzeniu (ubytek lub przyrost), nie więcej niż 	% m/m 	PNEN 126071 	0,5 	
6 	Pozostała penetracja po starzeniu, nie mniej niż 	% 	PNEN 1426 	50 	
7 	Temperatura mięknienia po starzeniu, nie mniej niż 	°C 	PNEN 1427 	48 	
	WŁAŚCIWOŚCI SPECJALNE KRAJOWE 			
8 	Zawartość parafiny, nie więcej niż 	% 	PNEN 126061 	2,2 	
9 	Wzrost temp. mięknienia po starzeniu, nie więcej niż 	°C 	PNEN 1427 	9 	
10 	Temperatura łamliwości Fraassa, nie więcej niż 	°C 	PNEN 12593 	8 	
Składowanie asfaltu drogowego powinno się odbywać w zbiornikach, wykluczających zanieczyszczenie asfaltu i wyposażonych w system grzewczy pośredni (bez kontaktu asfaltu z przewodami grzewczymi). Zbiornik roboczy otaczarki powinien być izolowany termicznie, posiadać automatyczny system grzewczy z tolerancją ± 5°C oraz układ cyrkulacji asfaltu. 
2.3. Kruszywo 
Do warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego należy stosować kruszywo według PNEN 13043 i WT1 Kruszywa 2008 , obejmujące kruszywo grube , kruszywo drobne i wypełniacz. Kruszywa powinny spełniać wymagania podane w WT1 Kruszywa 2008 – część 2 – punkt 3, tablica 3.1, tablica 3.2 , tablica 3.3. 
Składowanie kruszywa powinno się odbywać w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem i zmieszaniem z kruszywem o innym wymiarze lub pochodzeniu. Podłoże składowiska musi być równe, utwardzone i odwodnione. Składowanie wypełniacza powinno się odbywać w silosach wyposażonych w urządzenia do aeracji. 
2.4. Środek adhezyjny 
W celu poprawy powinowactwa fizykochemicznego lepiszcza asfaltowego i kruszywa, gwarantującego odpowiednią przyczepność (adhezję) lepiszcza do kruszywa i odporność mieszanki mineralnoasfaltowej na działanie wody, należy dobrać i zastosować środek adhezyjny, tak aby dla konkretnej pary kruszywolepiszcze wartość przyczepności określona według PN-EN 1269711, metoda C wynosiła co najmniej 80%. 
Środek adhezyjny powinien odpowiadać wymaganiom określonym przez producenta. 
Składowanie środka adhezyjnego jest dozwolone tylko w oryginalnych opakowaniach, w warunkach określonych przez producenta. 

2.5. Materiały do uszczelnienia połączeń i krawędzi 
Do uszczelnienia połączeń technologicznych (tj. złączy podłużnych i poprzecznych z tego samego materiału wykonywanego w różnym czasie oraz spoin stanowiących połączenia różnych materiałów lub połączenie warstwy asfaltowej z urządzeniami obcymi w nawierzchni lub ją ograniczającymi, należy stosować: 
− materiały termoplastyczne, jak taśmy asfaltowe, pasty itp. według norm lub aprobat technicznych, − emulsję asfaltową według PN-EN 13808 lub inne lepiszcza według norm lub aprobat technicznych. 
Grubość materiału termoplastycznego do spoiny powinna wynosić: 
− nie mniej niż 10 mm przy grubości warstwy technologicznej do 2,5 cm, − nie mniej niż 15 mm przy grubości warstwy technologicznej większej niż 2,5 cm. 
Składowanie materiałów termoplastycznych jest dozwolone tylko w oryginalnych opakowaniach producenta, w warunkach określonych w aprobacie technicznej. 
Do uszczelnienia krawędzi należy stosować asfalt drogowy wg PN-EN 12591, asfalt modyfikowany polimerami wg PN-EN 14023 „metoda na gorąco”. Dopuszcza się inne rodzaje lepiszcza wg norm lub aprobat technicznych. 

2.6. Materiały do złączenia warstw konstrukcji 
Do złączania warstw konstrukcji nawierzchni (warstwa wiążąca z warstwą ścieralną) należy stosować kationowe emulsje asfaltowe lub kationowe emulsje modyfikowane polimerami według PN-EN 13808 i WT3 Emulsje asfaltowe 2009 punkt 5.1 tablica 2 i tablica 3. 
Kationowe emulsje asfaltowe modyfikowane polimerami (asfalt 70/100 modyfikowany polimerem lub lateksem butadienowostyrenowym SBR) stosuje się tylko pod cienkie warstwy asfaltowe na gorąco. 
Emulsję asfaltową można składować w opakowaniach transportowych lub w stacjonarnych zbiornikach pionowych z nalewaniem od dna. Nie należy nalewać emulsji do opakowań i zbiorników zanieczyszczonych materiałami mineralnymi. 

3. SPRZĘT 
3.1. Ogólne wymagania dotyczące sprzętu 
Ogólne wymagania dotyczące sprzętu podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 3. 
3.2. Sprzęt stosowany do wykonania robót 
Przy wykonywaniu robót Wykonawca w zależności od potrzeb, powinien wykazać się możliwością korzystania ze sprzętu dostosowanego do przyjętej metody robót, jak: 
− wytwórnia (otaczarka) o mieszaniu cyklicznym lub ciągłym, z automatycznym komputerowym 
sterowaniem produkcji, do wytwarzania mieszanek mineralnoasfaltowych, − układarka gąsienicowa, z elektronicznym sterowaniem równości układanej warstwy, − skrapiarka, − walce stalowe gładkie, − lekka rozsypywarka kruszywa, − szczotki mechaniczne i/lub inne urządzenia czyszczące, − samochody samowyładowcze z przykryciem brezentowym lub termosami, − sprzęt drobny. 

4. TRANSPORT 
4.1. Ogólne wymagania dotyczące transportu 
Ogólne wymagania dotyczące transportu podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 4. 
4.2. Transport materiałów 
Asfalt należy przewozić w cysternach kolejowych lub samochodach izolowanych i zaopatrzonych w urządzenia umożliwiające pośrednie ogrzewanie oraz w zawory spustowe. Kruszywa można przewozić dowolnymi środkami transportu, w warunkach zabezpieczających je przed zanieczyszczeniem, zmieszaniem z innymi materiałami i nadmiernym zawilgoceniem. 
Wypełniacz należy przewozić w sposób chroniący go przed zawilgoceniem, zbryleniem i zanieczyszczeniem. Wypełniacz luzem powinien być przewożony w odpowiednich cysternach przystosowanych do przewozu materiałów sypkich, umożliwiających rozładunek pneumatyczny. 
Emulsja asfaltowa może być transportowana w zamkniętych cysternach, autocysternach, beczkach i innych opakowaniach pod warunkiem, że nie będą korodowały pod wpływem emulsji i nie będą powodowały jej rozpadu. Cysterny powinny być wyposażone w przegrody. Nie należy używać do transportu opakowań z metali lekkich (może zachodzić wydzielanie wodoru i groźba wybuchu przy emulsjach o pH ≤ 4). 
Mieszankę mineralnoasfaltową należy dowozić na budowę pojazdami samowyładowczymi w zależności od postępu robót. Podczas transportu i postoju przed wbudowaniem mieszanka powinna być zabezpieczona przed ostygnięciem i dopływem powietrza (przez przykrycie, pojemniki termoizolacyjne lub ogrzewane itp.). Warunki i czas transportu mieszanki, od produkcji do wbudowania, powinna zapewniać utrzymanie temperatury w wymaganym przedziale. Powierzchnie pojemników używanych do transportu mieszanki powinny być czyste, a do zwilżania tych powierzchni można używać tylko środki antyadhezyjne niewpływające szkodliwie na mieszankę. 

5. WYKONANIE ROBÓT 
5.1. Ogólne zasady wykonania robót 
Ogólne zasady wykonania robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 5. 
5.2. Projektowanie mieszanki mineralnoasfaltowej 
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca dostarczy Inżynierowi do akceptacji projekt składu 
mieszanki mineralnoasfaltowej AC11S. Uziarnienie mieszanki mineralnej oraz minimalna zawartość lepiszcza podane są w tablicy 3. Wymagane właściwości mieszanki mineralnoasfaltowej podane są w tablicy 4. 
Tablica 3. Uziarnienie mieszanki mineralnej oraz zawartość lepiszcza do betonu asfaltowego do warstwy ścieralnej dla KR 2 
Właściwość 	Przesiew, [% (m/m)] 	
	AC11S 	
Wymiar sita #, [mm] 	od 	do 	
16 	100 		
11,2 	90 	100 	
8 	70 	90 	
2 	45 	60 	
0,125 	8 	22 	
0,063 	6 	12 	
Zawartość lepiszcza, minimum*) 	Bmin6,4 	
Tablica 4. Wymagane właściwości mieszanki mineralnoasfaltowej do warstwy ścieralnej, przy ruchu KR 2 
Właściwość 	Warunki zagęszczania wg PNEN 1310820 	Metoda i warunki badania 	AC 11 S 	
Zawartość wolnych przestrzeni 	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń 	PNEN 126978, p. 4 	Vmin1,0 Vmax3 	
Wolne przestrzenie wypełnione lepiszczem 	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń 	PNEN 126978, p. 5 	VFBmin75 VFBmin89 	
Zawartość wolnych przestrzeni w mieszance mineralnej 	C.1.2,ubijanie, 2×50 uderzeń 	PNEN 126978, p. 5 	VMAmin16 	
Odporność na działanie wody 	C.1.1,ubijanie, 2×25 uderzeń 	PNEN 1269712, przechowywanie w 40°C z jednym cyklem zamrażania, badanie w 15°C 	ITSR90 	

5.3. Wytwarzanie mieszanki mineralnoasfaltowej 
Mieszankę mineralnoasfaltową należy wytwarzać na gorąco w otaczarce (zespole maszyn i urządzeń dozowania, podgrzewania i mieszania składników oraz przechowywania gotowej mieszanki). 
Dozowanie składników mieszanki mineralnoasfaltowej w otaczarkach, w tym także wstępne, powinno być zautomatyzowane i zgodne z receptą roboczą, a urządzenia do dozowania składników oraz pomiaru temperatury powinny być okresowo sprawdzane. Kruszywo o różnym uziarnieniu lub pochodzeniu należy dodawać odmierzone oddzielnie. 
Lepiszcze asfaltowe należy przechowywać w zbiorniku z pośrednim systemem ogrzewania, z układem termostatowania zapewniającym utrzymanie żądanej temperatury z dokładnością ± 5°C. Temperatura lepiszcza asfaltowego w zbiorniku magazynowym (roboczym) nie może przekraczać 180°C dla asfaltu drogowego 50/70. 
Kruszywo (ewentualnie z wypełniaczem) powinno być wysuszone i podgrzane tak, aby mieszanka mineralna uzyskała temperaturę właściwą do otoczenia lepiszczem asfaltowym. Temperatura mieszanki mineralnej nie powinna być wyższa o więcej niż 30oC od najwyższej temperatury mieszanki mineralnoasfaltowej podanej w tablicy 5. W tej tablicy najniższa temperatura dotyczy mieszanki mineralnoasfaltowej dostarczonej na miejsce wbudowania, a najwyższa temperatura dotyczy mieszanki mineralnoasfaltowej bezpośrednio po wytworzeniu w wytwórni. 
Tablica 5. Najwyższa i najniższa temperatura mieszanki AC 

Sposób i czas mieszania składników mieszanki mineralnoasfaltowej powinny zapewnić równomierne otoczenie kruszywa lepiszczem asfaltowym. 
Dopuszcza się dostawy mieszanek mineralnoasfaltowych z kilku wytwórni, pod warunkiem skoordynowania między sobą deklarowanych przydatności mieszanek (m.in.: typ, rodzaj składników, właściwości objętościowe) z zachowaniem braku różnic w ich właściwościach. 

5.4. Przygotowanie podłoża 
Podłoże (warstwa wyrównawcza, warstwa wiążąca lub stara warstwa ścieralna) pod warstwę ścieralną z betonu asfaltowego powinno być na całej powierzchni: 
− ustabilizowane i nośne,− czyste, bez zanieczyszczenia lub pozostałości luźnego kruszywa,− wyprofilowane, równe i bez kolein.
W wypadku podłoża z nowo wykonanej warstwy asfaltowej, do oceny nierówności należy przyjąć dane z pomiaru równości tej warstwy, zgodnie z WT2 Nawierzchnie asfaltowe 2008 punkt 8.7.2. Wymagana równość podłużna jest określona w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne. W wypadku podłoża z warstwy starej nawierzchni, nierówności nie powinny przekraczać wartości podanych w tablicy 6. 
Tablica 6. Maksymalne nierówności podłoża z warstwy starej nawierzchni pod warstwy asfaltowe (pomiar łatą 4metrową lub równoważną metodą) 
Klasa drogi 	Element nawierzchni 	Maksymalna nierówność podłoża pod warstwę ścieralną [mm] 	
Z	Jezdnia - zjazd 	9 	
Jeżeli nierówności są większe niż dopuszczalne, to należy wyrównać podłoże. 
Rzędne wysokościowe podłoża oraz urządzeń usytuowanych w nawierzchni lub ją ograniczających powinny być zgodne z dokumentacją projektową. Z podłoża powinien być zapewniony odpływ wody. 
Oznakowanie poziome na warstwie podłoża należy usunąć. Dopuszcza się pozostawienie oznakowania poziomego z materiałów termoplastycznych przy spełnieniu warunku sczepności warstw wg punktu 5.6. 
Nierówności podłoża (w tym powierzchnię istniejącej warstwy ścieralnej) należy wyrównać poprzez frezowanie lub wykonanie warstwy wyrównawczej. 
Wykonane w podłożu łaty z materiału o mniejszej sztywności (np. łaty z asfaltu lanego w betonie asfaltowym) należy usunąć, a powstałe w ten sposób ubytki wypełnić materiałem o właściwościach zbliżonych do materiału podstawowego (np. wypełnić betonem asfaltowym). 
W celu polepszenia połączenia między warstwami technologicznymi nawierzchni powierzchnia podłoża powinna być w ocenie wizualnej chropowata. 
Jeżeli podłoże jest nieodpowiednie, to należy ustalić, jakie specjalne środki należy podjąć przed wykonaniem warstwy asfaltowej. 
Szerokie szczeliny w podłożu należy wypełnić odpowiednim materiałem, np. zalewami drogowymi według PN-EN 141881 lub PN-EN 141882 albo innymi materiałami według norm lub aprobat technicznych. 
Na podłożu wykazującym zniszczenia w postaci siatki spękań zmęczeniowych lub spękań poprzecznych zaleca się stosowanie membrany przeciwspękaniowej, np. mieszanki mineralnoasfaltowej, warstwy SAMI lub z geosyntetyków według norm lub aprobat technicznych. 

5.5. Próba technologiczna 
Wykonawca przed przystąpieniem do produkcji mieszanki jest zobowiązany do przeprowadzenia w obecności Inżyniera próby technologicznej, która ma na celu sprawdzenie zgodności właściwości wyprodukowanej mieszanki z receptą. W tym celu należy zaprogramować otaczarkę zgodnie z receptą roboczą i w cyklu automatycznym produkować mieszankę. Do badań należy pobrać mieszankę wyprodukowaną po ustabilizowaniu się pracy otaczarki. 
Nie dopuszcza się oceniania dokładności pracy otaczarki oraz prawidłowości składu mieszanki mineralnej na podstawie tzw. suchego zarobu, z uwagi na możliwą segregację kruszywa. 
Mieszankę wyprodukowaną po ustabilizowaniu się pracy otaczarki należy zgromadzić w silosie lub załadować na samochód. Próbki do badań należy pobierać ze skrzyni samochodu zgodnie z metodą określoną w PN-EN 1269727. 
Na podstawie uzyskanych wyników Inżynier podejmuje decyzję o wykonaniu odcinka próbnego. 

5.6. Połączenie międzywarstwowe 
Uzyskanie wymaganej trwałości nawierzchni jest uzależnione od zapewnienia połączenia między warstwami i ich współpracy w przenoszeniu obciążenia nawierzchni ruchem. 
Podłoże powinno być skropione lepiszczem. Ma to na celu zwiększenie połączenia między warstwami konstrukcyjnymi oraz zabezpieczenie przed wnikaniem i zaleganiem wody między warstwami. 
Skropienie lepiszczem podłoża (np. z warstwy wiążącej asfaltowej), przed ułożeniem warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego powinno być wykonane w ilości podanej w przeliczeniu na pozostałe lepiszcze, tj. 0,1 ÷ 0,3 kg/m2, przy czym: 
− zaleca się stosować emulsję modyfikowaną polimerem, 
− ilość emulsji należy dobrać z uwzględnieniem stanu podłoża oraz porowatości mieszanki; jeśli 
mieszanka ma większą zawartość wolnych przestrzeni, to należy użyć większą ilość lepiszcza do 
skropienia, które po ułożeniu warstwy ścieralnej uszczelni ją. 
Skrapianie podłoża należy wykonywać równomiernie stosując rampy do skrapiania, np. skrapiarki do lepiszczy asfaltowych. Dopuszcza się skrapianie ręczne lancą w miejscach trudno dostępnych (np. ścieki uliczne) oraz przy urządzeniach usytuowanych w nawierzchni lub ją ograniczających. W razie potrzeby urządzenia te należy zabezpieczyć przed zabrudzeniem. Skropione podłoże należy wyłączyć z ruchu publicznego przez zmianę organizacji ruchu. 
W wypadku stosowania emulsji asfaltowej podłoże powinno być skropione 0,5 h przed układaniem warstwy asfaltowej w celu odparowania wody.  Czas ten nie dotyczy skrapiania rampą zamontowaną na rozkładarce. 

5.7. Wbudowanie mieszanki mineralno asfaltowej 
Mieszankę mineralno asfaltową można wbudowywać na podłożu przygotowanym zgodnie z zapisami w punktach 5.4 i 5.6. 
Transport mieszanki mineralno asfaltowej powinien być zgodny z zaleceniami podanymi w p. 4.2. 
Mieszankę mineralno asfaltową należy wbudowywać w odpowiednich warunkach atmosferycznych. 
Temperatura otoczenia w ciągu doby nie powinna być niższa od temperatury podanej w tablicy 7. Temperatura otoczenia może być niższa w wypadku stosowania ogrzewania podłoża. Nie dopuszcza się układania mieszanki mineralno asfaltowej  podczas silnego wiatru (V > 16 m/s) 
W wypadku stosowania mieszanek mineralno asfaltowych z dodatkiem obniżającym temperaturę mieszania i wbudowania należy indywidualnie określić wymagane warunki otoczenia. 
Tablica 7. Minimalna temperatura otoczenia podczas wykonywania warstw asfaltowych 
Rodzaj robót 	Minimalna temperatura otoczenia [°C] 	
	przed przystąpieniem do robót 	w czasie robót 	
Warstwa ścieralna o grubości ≥ 3cm 	0 	+5 	
Właściwości wykonanej warstwy powinny spełniać warunki podane w tablicy 8. 
Tablica 8. Właściwości warstwy AC 
Typ i wymiar mieszanki 	Projektowana grubość warstwy technologicznej [cm] 	Wskaźnik zagęszczenia, [%] 	Zawartość wolnych przestrzeni w wwie, [%(v/v)] 	
AC11S, KR1/2 	3,0 ÷ 5,0 	≥ 98 	1,0 ÷ 4,0 	
Mieszanka mineralno asfaltowa powinna być wbudowywana rozkładarką wyposażoną w układ automatycznego sterowania grubości warstwy i utrzymywania profilu zgodnie z dokumentacją projektową. W miejscach niedostępnych dla sprzętu dopuszcza się wbudowywanie ręczne. 
Grubość wykonywanej warstwy powinna być sprawdzana co 25 m, w co najmniej trzech miejscach (w osi i przy brzegach warstwy). 
Warstwy wałowane powinny być równomiernie zagęszczone ciężkimi walcami drogowymi. Do warstw z betonu asfaltowego należy stosować walce drogowe stalowe gładkie z możliwością wibracji, oscylacji lub walce ogumione. 

5.8. Połączenia technologiczne 
Połączenia technologiczne należy wykonać zgodnie z WT2 Nawierzchnie asfaltowe 2008 p. 8.6. 
6. KONTROLA JAKOŚCI ROBÓT 
6.1. Ogólne zasady kontroli jakości robót 
Ogólne zasady kontroli jakości robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” p. 6. 
6.2. Badania przed przystąpieniem do robót 
Przed przystąpieniem do robót Wykonawca powinien: 
−	uzyskać wymagane dokumenty, dopuszczające wyroby budowlane do obrotu i powszechnego stosowania (np. stwierdzenie o oznakowaniu materiału znakiem CE lub znakiem budowlanym B, certyfikat zgodności, deklarację zgodności, aprobatę techniczną, ew. badania materiałów wykonane przez dostawców itp.), 
−	ew. wykonać własne badania właściwości materiałów przeznaczonych do wykonania robót, określone przez Inżyniera. 
Wszystkie dokumenty oraz wyniki badań Wykonawca przedstawia Inżynierowi do akceptacji. 

6.3. Badania w czasie robót 
6.3.1. Uwagi ogólne 
Badania dzielą się na: − badania wykonawcy (w ramach własnego nadzoru), − badania kontrolne (w ramach nadzoru zleceniodawcy – Inżyniera). 
6.3.2. Badania Wykonawcy 
Badania Wykonawcy są wykonywane przez Wykonawcę lub jego zleceniobiorców celem sprawdzenia, czy jakość materiałów budowlanych (mieszanek mineralnoasfaltowych i ich składników, lepiszczy i materiałów do uszczelnień itp.) oraz gotowej warstwy (wbudowane warstwy asfaltowe, połączenia itp.) spełniają wymagania określone w kontrakcie. 
Wykonawca powinien wykonywać te badania podczas realizacji kontraktu, z niezbędną starannością i w wymaganym zakresie. Wyniki należy zapisywać w protokołach. W razie stwierdzenia uchybień w stosunku do wymagań kontraktu, ich przyczyny należy niezwłocznie usunąć. Wyniki badań Wykonawcy należy przekazywać zleceniodawcy na jego żądanie. Inżynier może zdecydować o dokonaniu odbioru na podstawie badań Wykonawcy. W razie zastrzeżeń Inżynier może przeprowadzić badania kontrolne według pktu 6.3.3. 
Zakres badań Wykonawcy związany z wykonywaniem nawierzchni: 
− pomiar temperatury powietrza,− pomiar temperatury mieszanki mineralno asfaltowej podczas wykonywania nawierzchni (wg PN
EN 1269713), − ocena wizualna mieszanki mineralno asfaltowej, − wykaz ilości materiałów lub grubości wykonanej warstwy, − pomiar spadku poprzecznego warstwy asfaltowej, − pomiar równości warstwy asfaltowej (wg pktu 6.4.2.5), − pomiar parametrów geometrycznych poboczy, − ocena wizualna jednorodności powierzchni warstwy, − ocena wizualna jakości wykonania połączeń technologicznych. 
6.3.3. Badania kontrolne 
Badania kontrolne są badaniami Inżyniera, których celem jest sprawdzenie, czy jakość materiałów budowlanych (mieszanek mineralno asfaltowych i ich składników, lepiszczy i materiałów do uszczelnień itp.) oraz gotowej warstwy (wbudowane warstwy asfaltowe, połączenia itp.) spełniają wymagania określone w kontrakcie. Wyniki tych badań są podstawą odbioru. Pobieraniem próbek i wykonaniem badań na miejscu budowy zajmuje się Inżynier w obecności Wykonawcy. Badania odbywają się również wtedy, gdy Wykonawca zostanie w porę powiadomiony o ich terminie, jednak nie będzie przy nich obecny. 
Rodzaj badań kontrolnych mieszanki mineralno asfaltowej i wykonanej z niej warstwy podano w tablicy 9. 
Tablica 9. Rodzaj badań kontrolnych 
Lp. 	Rodzaj badań 	
1 1.1 1.2 1.3 1.4 	Mieszanka mineralno asfaltowa a), b) Uziarnienie Zawartość lepiszcza Temperatura mięknienia lepiszcza odzyskanego Gęstość i zawartość wolnych przestrzeni próbki 	
2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 	Warstwa asfaltowa Wskaźnik zagęszczenia a) Spadki poprzeczne Równość Grubość lub ilość materiału Zawartość wolnych przestrzeni a) Właściwości przeciwpoślizgowe 	
a) do każdej warstwy nawierzchni jedna próbka; w razie potrzeby liczba próbek może zostać zwiększona (np. nawierzchnie dróg w terenie zabudowy), b) w razie potrzeby specjalne kruszywa i dodatki. 	
6.3.4. Badania kontrolne dodatkowe 
W wypadku uznania, że jeden z wyników badań kontrolnych nie jest reprezentatywny dla ocenianego odcinka budowy, Wykonawca ma prawo żądać przeprowadzenia badań kontrolnych dodatkowych. 
Inżynier i Wykonawca decydują wspólnie o miejscach pobierania próbek i wyznaczeniu odcinków częściowych ocenianego odcinka budowy. Jeżeli odcinek częściowy przyporządkowany do badań kontrolnych nie może być jednoznacznie i zgodnie wyznaczony, to odcinek ten nie powinien być mniejszy niż 20% ocenianego odcinka budowy. 
Do odbioru uwzględniane są wyniki badań kontrolnych i badań kontrolnych dodatkowych do wyznaczonych odcinków częściowych. 
Koszty badań kontrolnych dodatkowych zażądanych przez Wykonawcę ponosi Wykonawca. 

6.3.5. Badania arbitrażowe 
Badania arbitrażowe są powtórzeniem badań kontrolnych, co do których istnieją uzasadnione wątpliwości ze strony Inżyniera lub Wykonawcy (np. na podstawie własnych badań). 
Badania arbitrażowe wykonuje na wniosek strony kontraktu niezależne laboratorium, które nie wykonywało badań kontrolnych. 
Koszty badań arbitrażowych wraz ze wszystkimi kosztami ubocznymi ponosi strona, na której niekorzyść przemawia wynik badania. 
Wniosek o przeprowadzenie badań arbitrażowych dotyczących zawartości wolnych przestrzeni lub wskaźnika zagęszczenia należy złożyć w ciągu 2 miesięcy od wpływu reklamacji ze strony Zamawiającego. 

6.4. Właściwości warstwy i nawierzchni oraz dopuszczalne odchyłki 
6.4.1. Mieszanka mineralno asfaltowa 
Dopuszczalne wartości odchyłek i tolerancje zawarte są w WT2 Nawierzchnie asfaltowe 2008 punkt 8.8. 
Na etapie oceny jakości wbudowanej mieszanki mineralno asfaltowej podaje się wartości dopuszczalne i tolerancje, w których uwzględnia się: rozrzut występujący przy pobieraniu próbek, dokładność metod badań oraz odstępstwa uwarunkowane metodą pracy. 
Właściwości materiałów należy oceniać na podstawie badań pobranych próbek mieszanki mineralno asfaltowej przed wbudowaniem (wbudowanie oznacza wykonanie warstwy asfaltowej). Wyjątkowo dopuszcza się badania próbek pobranych z wykonanej warstwy asfaltowej. 

6.4.2. Warstwa asfaltowa 
6.4.2.1. Grubość warstwy oraz ilość materiału 
Grubość wykonanej warstwy oznaczana według PNEN 1269736 oraz ilość wbudowanego materiału na określoną powierzchnię (dotyczy przede wszystkim cienkich warstw) mogą odbiegać od projektu o wartości podane w tablicy 10. 
W wypadku określania ilości materiału na powierzchnię i średniej wartości grubości warstwy z reguły należy przyjąć za podstawę cały odcinek budowy. Inżynier ma prawo sprawdzać odcinki częściowe. Odcinek częściowy powinien zawierać co najmniej jedną dzienną działkę roboczą. Do odcinka częściowego obowiązują te same wymagania jak do odcinka budowy. 
Za grubość warstwy lub warstw przyjmuje się średnią arytmetyczną wszystkich pojedynczych oznaczeń grubości warstwy na całym odcinku budowy lub odcinku częściowym. 
Tablica 10. Dopuszczalne odchyłki grubości warstwy oraz ilości materiału na określonej powierzchni, [%] 
	Warunki oceny 	Warstwa asfaltowa ACa) 	
A 		– mały odcinek budowy – warstwa ścieralna, ilość większa niż 50 kg/m2 	≤ 15 	
B 		Pojedyncze oznaczenie grubości 	≤ 25 	
a) 	w wypadku budowy dwuetapowej, tzn. gdy warstwa ścieralna jest układana z opóźnieniem, wartość z wiersza B odpowiednio obowiązuje; w pierwszym etapie budowy do górnej warstwy nawierzchni obowiązuje wartość 25%, a do łącznej grubości warstw etapu 1÷15% 	
6.4.2.2. Wskaźnik zagęszczenia warstwy 
Zagęszczenie wykonanej warstwy, wyrażone wskaźnikiem zagęszczenia oraz zawartością wolnych przestrzeni, nie może przekroczyć wartości dopuszczalnych podanych w tablicy 8. Dotyczy to każdego pojedynczego oznaczenia danej właściwości. 
Określenie gęstości objętościowej należy wykonywać według PNEN 126976. 
6.4.2.3. Zawartość wolnych przestrzeni w nawierzchni 
Zawartość wolnych przestrzeni w próbce pobranej z nawierzchni, określona w tablicy 8, nie może wykroczyć poza wartości dopuszczalne więcej niż 1,5 %(v/v) 
6.4.2.4. Spadki poprzeczne 
Spadki poprzeczne nawierzchni należy badać nie rzadziej niż co 20 m oraz w punktach głównych łuków poziomych. Spadki poprzeczne powinny być zgodne z dokumentacją projektową, z tolerancją ± 0,5%. 
6.4.2.5. Równość podłużna i poprzeczna 
Pomiary równości podłużnej należy wykonywać w środku każdego ocenianego pasa ruchu. 
Do oceny równości podłużnej warstwy ścieralnej nawierzchni drogi klasy D oraz placów i parkingów należy stosować metodę z wykorzystaniem łaty 4metrowej i klina lub metody równoważnej, mierząc wysokość prześwitu w połowie długości łaty. Pomiar wykonuje się nie rzadziej niż co 10 m. Wymagana równość podłużna jest określona przez wartość odchylenia równości (prześwitu), które nie mogą przekroczyć 6 mm. Przez odchylenie równości rozumie się największą odległość między łatą a mierzoną powierzchnią. 
Do oceny równości poprzecznej warstw nawierzchni dróg wszystkich klas technicznych należy stosować metodę z wykorzystaniem łaty 4metrowej (dopuszcza się krótszą 2metrową) i klina lub metody równoważnej użyciu łaty i klina. Pomiar należy wykonywać w kierunku prostopadłym do osi jezdni, na każdym ocenianym pasie ruchu, nie rzadziej niż co 10 m. Wymagana równość poprzeczna jest określona w rozporządzeniu dotyczącym warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne. 
Przed upływem okresu gwarancyjnego wartość odchylenia równości poprzecznej warstwy ścieralnej nawierzchni dróg wszystkich klas technicznych nie powinna być większa niż podana w tablicy 11. Badanie wykonuje się według procedury jak podczas odbioru nawierzchni. 
Tablica 11. Dopuszczalne wartości odchyleń równości poprzecznej warstwy ścieralnej wymagane przed upływem okresu gwarancyjnego 
Klasa drogi 	Element nawierzchni 	Wartości odchyleń równości poprzecznej [mm] 	
Z	Jezdnia-zjazdy 	≤ 9 	
Dla zjazdów przyjąć dopuszczalną nierówność 9mm. 
6.4.2.6. Pozostałe właściwości warstwy asfaltowej 
Szerokość warstwy, mierzona 10 razy na 1 km każdej jezdni, nie może się różnić od szerokości projektowanej o więcej niż ± 5 cm. 
Rzędne wysokościowe, mierzone co 10 m na prostych i co 10 m na osi podłużnej i krawędziach, powinny być zgodne z dokumentacją projektową z dopuszczalną tolerancją ± 1 cm, przy czym co najmniej 95% wykonanych pomiarów nie może przekraczać przedziału dopuszczalnych odchyleń. 
Ukształtowanie osi w planie, mierzone co 100 m, nie powinno różnić się od dokumentacji projektowej o ± 5 cm. 
Złącza podłużne i poprzeczne, sprawdzone wizualnie, powinny być równe i związane, wykonane w linii prostej, równolegle lub prostopadle do osi drogi. Przylegające warstwy powinny być w jednym poziomie. 
Wygląd zewnętrzny warstwy, sprawdzony wizualnie, powinien być jednorodny, bez spękań, deformacji, plam i wykruszeń. 

7. OBMIAR ROBÓT 
7.1. Ogólne zasady obmiaru robót 
Ogólne zasady obmiaru robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 7. 
7.2. Jednostka obmiarowa 
Jednostką obmiarową jest m2 (metr kwadratowy) wykonanej warstwy ścieralnej z betonu asfaltowego (AC). 
8. ODBIÓR ROBÓT 
Ogólne zasady odbioru robót podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 8. 
Roboty uznaje się za wykonane zgodnie z dokumentacją projektową, ST i wymaganiami Inżyniera, jeżeli wszystkie pomiary i badania z zachowaniem tolerancji według pktu 6 dały wyniki pozytywne. Jeśli warunki umowy przewidują dokonywanie potrąceń, to Zamawiający może w razie niedotrzymania wartości dopuszczalnych dokonać potrąceń według zasad określonych w WT2 pkt 9.2. 

9. PODSTAWA PŁATNOŚCI 
9.1. Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności 
Ogólne ustalenia dotyczące podstawy płatności podano w ST D 00.00.00 „Wymagania ogólne” pkt 9. 
9.2. Cena jednostki obmiarowej 
Cena wykonania 1 m2 warstwy wykonanej z mieszanki mineralno asfaltowej obejmuje: 
−	prace pomiarowe i roboty przygotowawcze, 
−	oznakowanie robót, 
−	zakup, dostarczenie materiałów, wyprodukowanie mieszanki i jej transport na miejsce wbudowania, 
−	opracowanie recepty laboratoryjnej wraz z przeprowadzeniem wymaganych badań, 
−	wyprodukowanie mieszanki mineralno asfaltowej i jej transport na miejsce wbudowania, 
−	wykonanie odcinka próbnego wraz z wykonaniem niezbędnych pomiarów i sprawdzeń, 
−	ew. posmarowanie lepiszczem krawędzi urządzeń obcych, 
−	dostarczenie, ustawienie, rozebranie i odwiezienie prowadnic oraz innych materiałów i urządzeń pomocniczych, 
−	rozłożenie i zagęszczenie mieszanki mineralno asfaltowej, 
−	wykonanie połączeń podłużnych i poprzecznych, 
−	obcięcie krawędzi i posmarowanie asfaltem, 
−	przeprowadzenie pomiarów i badań laboratoryjnych, wymaganych w specyfikacji technicznej, 
−	wykonanie inwentaryzacji powykonawczej, 
−	koszt utrzymania czystości na przylegających drogach. 

9.3. Sposób rozliczenia robót tymczasowych i prac towarzyszących 
Cena wykonania robót określonych niniejszą ST obejmuje: 
−	roboty tymczasowe, które są potrzebne do wykonania robót podstawowych, ale nie są przekazywane Zamawiającemu i są usuwane po wykonaniu robót podstawowych, 
−	prace towarzyszące, które są niezbędne do wykonania robót podstawowych, nie zaliczane do robót tymczasowych, jak geodezyjne wytyczenie robót itd. 

10. PRZEPISY ZWIĄZANE 
10.1. Specyfikacje techniczne (ST) 
1. D 00.00.00 Wymagania ogólne 
10.2. Normy 
(Zestawienie zawiera dodatkowo normy PNEN związane z badaniami materiałów występujących w niniejszej ST 
PNEN 1426Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie penetracji igłą 
PNEN 1427Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie temperatury mięknienia – Metoda Pierścień i Kula 
PNEN 12591Asfalty i produkty asfaltowe – Wymagania dla asfaltów drogowych 
PNEN 12592Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie rozpuszczalności 
PNEN 12593Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie temperatury łamliwości Fraassa 
PNEN 126061Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie zawartości parafiny – Część 1: Metoda destylacyjna 
PNEN 126071Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie odporności na twardnienie pod wpływem ciepła i powietrza – Część 1: Metoda RTFOT. 
PNEN 126073Asfalty i produkty asfaltowe – Oznaczanie odporności na twardnienie pod wpływem ciepła i powietrza – Część 3: Metoda RFT. 
PNEN 126976Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 6: Oznaczanie gęstości objętościowej metodą hydrostatyczną. 
PNEN 126978Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych  na gorąco – Część 8: Oznaczanie zawartości wolnej przestrzeni. 
PNEN 1269711 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 11: Określenie powiązania pomiędzy kruszywem i asfaltem. PNEN 1269712 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 12: Określanie wrażliwości na wodę. PNEN 1269713 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 13: Pomiar temperatury. PNEN 1269718 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 18: Spływanie lepiszcza. PNEN 1269722 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 22:  Pobieranie próbek. PNEN 1269736 Mieszanki mineralno asfaltowe – Metody badań mieszanek mineralno asfaltowych na gorąco – Część 36: Oznaczanie grubości nawierzchni asfaltowych. PNEN 13043 Kruszywa do mieszanek bitumicznych i powierzchniowych utrwaleń stosowanych na 
drogach, lotniskach i innych powierzchniach przeznaczonych do ruchu. PNEN 131081 Mieszanki mineralno asfaltowe – Wymagania – Część 1: Beton Asfaltowy. PNEN 1310820 Mieszanki mineralno asfaltowe – Wymagania – Część 20: Badanie typu. PNEN 141881 Wypełniacze złączy i zalewy – Część 1: Specyfikacja zalew na gorąco. PNEN 141882 Wypełniacze złączy i zalewy – Część 2: Specyfikacja zalew na zimno. 
10.3. Wymagania techniczne (rekomendowane przez Ministra Infrastruktury) 
WT1 Kruszywa 2008. Kruszywa do mieszanek mineralno asfaltowych i powierzchniowych utrwaleń na drogach publicznych, Warszawa 2008.WT2 Nawierzchnie asfaltowe 2008. Nawierzchnie asfaltowe na drogach publicznych.WT3 Emulsje asfaltowe 2009. Kationowe emulsje asfaltowe na drogach publicznych.
10.4. Inne dokumenty 
Rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. nr 43,poz. 430).Katalog typowych konstrukcji nawierzchni podatnych i półsztywnych. Generalna Dyrekcja Dróg Publicznych – Instytut Badawczy Dróg i Mostów, Warszawa 1997.